Hiệu trưởng Đại học MTUCI giới thiệu mạng lượng tử tại Hà Nội

Tại Hội thảo khoa học quốc tế về Mật mã và An toàn thông tin (VCRIS 2026), diễn ra ngày 29–30/10 tại Hà Nội, Hiệu trưởng Đại học Kỹ thuật Truyền thông và Tin học Moscow (MTUCI) đã giới thiệu mạng truyền thông lượng tử dài hơn 17 km phục vụ nghiên cứu và đào tạo tại Nga. Hội thảo quy tụ các chuyên gia quốc tế, với 45 công trình khoa học được lựa chọn trình bày.

Mạng lượng tử kết nối hai trường đại học tại Moscow

Trong báo cáo tại VCRIS 2026, TS. Sergey Dmitrievich Erokhin, Hiệu trưởng Đại học Kỹ thuật Truyền thông và Tin học Moscow (MTUCI), giới thiệu những kết quả nghiên cứu công nghệ lượng tử tại Nga, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm xây dựng chương trình đào tạo nhân lực cho lĩnh vực này.

Một trong những nội dung đáng chú ý là hệ thống truyền thông lượng tử kết nối MTUCI với Đại học Khoa học và Công nghệ Quốc gia MISIS tại Moscow. Tuyến truyền dẫn chính có chiều dài hơn 17 km, được xây dựng từ năm 2021 với sự tham gia của Trung tâm Lượng tử MTUCI và doanh nghiệp công nghệ QRate.

Theo ông Erokhin, đây là mạng lượng tử liên trường đại học đầu tiên tại Nga được thiết kế theo mô hình cho phép truy cập mở để phục vụ nghiên cứu, thử nghiệm thiết bị và đào tạo chuyên gia. Hệ thống giúp các nhà khoa học và sinh viên tiếp cận hạ tầng truyền thông lượng tử trong điều kiện thực tế, thay vì chỉ nghiên cứu các nguyên lý trên lý thuyết.

Mạng sử dụng công nghệ phân phối khóa lượng tử (Quantum Key Distribution – QKD), cho phép hai đầu cuối thiết lập khóa mật mã chung thông qua kênh truyền lượng tử. Công nghệ này khai thác các đặc tính vật lý lượng tử để hỗ trợ phát hiện dấu hiệu can thiệp hoặc nghe lén trong quá trình phân phối khóa.

Trong phần trình bày, tốc độ tạo khóa của hệ thống được giới thiệu ở mức 30 kbit/s. Đây là tốc độ tạo ra các khóa mật mã phục vụ bảo vệ thông tin, không phải tốc độ truyền dữ liệu thông thường. Chỉ số này phản ánh một đặc tính vận hành của hệ thống phân phối khóa lượng tử.

Việc triển khai tuyến kết nối giữa hai trường đại học cho phép MTUCI nghiên cứu khả năng hoạt động của các thiết bị lượng tử trên hạ tầng truyền dẫn thực tế. Các nhóm nghiên cứu có thể đánh giá chất lượng kênh truyền, thử nghiệm giải pháp kỹ thuật và tìm hiểu những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình thiết lập khóa bảo mật.

Theo Hiệu trưởng MTUCI, ngay từ khi xây dựng, dự án đã được định hướng phục vụ đồng thời hai mục tiêu nghiên cứu khoa học và đào tạo chuyên gia. Sự hợp tác với QRate cũng tạo điều kiện để nhà trường kết nối hoạt động nghiên cứu học thuật với quá trình phát triển, kiểm thử thiết bị của doanh nghiệp.

Đào tạo nhân lực cho các lĩnh vực công nghệ lượng tử

Bên cạnh giới thiệu hạ tầng nghiên cứu, ông Sergey Erokhin dành phần lớn báo cáo để trình bày cách MTUCI xây dựng đội ngũ chuyên gia có khả năng làm việc với các công nghệ truyền thông và xử lý thông tin thế hệ mới.

Theo ông, đào tạo nhân lực lượng tử đòi hỏi sự kết hợp kiến thức từ nhiều ngành, bao gồm mạng viễn thông, phần mềm, phần cứng, mật mã và an toàn thông tin. Đây đều là những lĩnh vực nằm trong hệ thống đào tạo truyền thống của MTUCI, tạo nền tảng để nhà trường phát triển các chương trình chuyên sâu.

MTUCI hiện triển khai các chương trình đào tạo liên quan đến kỹ thuật mạng và công nghệ lượng tử ở bậc thạc sĩ, nghiên cứu sinh, cùng những khóa bồi dưỡng chuyên môn dành cho người học và các đối tác. Nhà trường cũng điều chỉnh nội dung đào tạo theo yêu cầu thực tế của từng chương trình hợp tác.

Hiệu trưởng MTUCI nhấn mạnh rằng nghiên cứu công nghệ mới cần đi cùng việc xây dựng lộ trình đào tạo bài bản, giúp người học đạt trình độ chuyên môn cần thiết để tham gia phát triển, thử nghiệm và triển khai các hệ thống công nghệ lượng tử.

Trong hoạt động nghiên cứu, Trung tâm Lượng tử MTUCI tập trung vào năm hướng chính, gồm mật mã hậu lượng tử, thiết bị và hệ thống phân phối khóa lượng tử, truyền thông lượng tử qua khí quyển, tính toán lượng tử và quang học thích ứng.

Đối với mật mã hậu lượng tử, các nhà khoa học nghiên cứu những thuật toán có khả năng chống lại các phương pháp tấn công sử dụng máy tính lượng tử. Đây là hướng tiếp cận khác với QKD, vốn sử dụng các đặc tính của hệ lượng tử để phân phối khóa mật mã.

Ở lĩnh vực truyền thông lượng tử qua khí quyển, hoạt động nghiên cứu tập trung vào ảnh hưởng của điều kiện môi trường đối với quá trình truyền tín hiệu. Trong khi đó, quang học thích ứng hướng tới phát triển những giải pháp kỹ thuật giúp đánh giá và giảm tác động của nhiễu loạn khí quyển lên các hệ thống truyền thông quang không dây.

Với tính toán lượng tử, MTUCI nghiên cứu thuật toán, phương pháp sửa lỗi và khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tối ưu hóa quá trình tính toán. Những hướng nghiên cứu này được triển khai song song với hoạt động phát triển thiết bị và kiểm chứng thực nghiệm.

Được thành lập năm 1921, MTUCI hiện có hơn 20.000 sinh viên và nghiên cứu sinh, cùng khoảng 500 cán bộ giảng dạy, nghiên cứu. Trường đào tạo các lĩnh vực viễn thông, công nghệ thông tin, an toàn thông tin và truyền thông kỹ thuật số, đồng thời phát triển các chương trình nghiên cứu chuyên sâu về công nghệ lượng tử.

VCRIS 2026 thúc đẩy hợp tác nghiên cứu và ứng dụng công nghệ bảo mật

Hội thảo khoa học quốc tế lần thứ III về Mật mã và An toàn thông tin do Học viện Kỹ thuật mật mã chủ trì tổ chức dưới sự chỉ đạo của Ban Cơ yếu Chính phủ, với sự phối hợp của các cơ sở nghiên cứu, tổ chức chuyên môn trong nước và đối tác học thuật quốc tế. Tham dự sự kiện có Thiếu tướng, TS. Nguyễn Hữu Hùng, Phó Trưởng ban Ban Cơ yếu Chính phủ, cùng các nhà khoa học, chuyên gia, giảng viên và nghiên cứu viên.

Phát biểu khai mạc, GS.TS. Nguyễn Hiếu Minh, Phó Giám đốc Học viện Kỹ thuật mật mã, Trưởng Ban Tổ chức, nhấn mạnh những yêu cầu mới đối với nghiên cứu mật mã và an toàn thông tin khi trí tuệ nhân tạo, điện toán lượng tử và các công nghệ tính toán đang phát triển nhanh chóng. Theo ông, những tiến bộ này vừa mở ra cơ hội ứng dụng, vừa đặt ra thách thức trong bảo vệ dữ liệu và bảo đảm an toàn các hệ thống thông tin.

VCRIS 2026 tiếp nhận 106 bài báo khoa học, trong đó 45 công trình được chấp nhận và trình bày tại 9 phiên báo cáo. Đáng chú ý, có 27 bài báo với sự tham gia của 40 tác giả quốc tế đến từ nhiều quốc gia như Hoa Kỳ, Ý, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Malaysia và Senegal. Các công trình được lựa chọn thông qua quy trình phản biện kín hai chiều nhằm bảo đảm chất lượng học thuật.

Ngoài báo cáo của Hiệu trưởng MTUCI, hội thảo có sự tham gia của GS. Hyung Tae Lee đến từ Đại học Chung-Ang (Hàn Quốc), với chủ đề bảo vệ quyền riêng tư trong các hệ thống trí tuệ nhân tạo; GS. Anupam Chattopadhyay thuộc Đại học Công nghệ Nanyang (Singapore), trình bày về những xu hướng và triển vọng của công nghệ lượng tử.

Một điểm nhấn khác là phần trình diễn trực tiếp công nghệ QKD do hai đại diện QRate, ông Aleksandr Priiutov và ông Igor Pavlov, thực hiện. Thông qua mô hình hai đầu cuối Alice và Bob, các chuyên gia minh họa quá trình thiết lập khóa mật mã chung, từ đồng bộ thời gian, truyền và phát hiện tín hiệu photon đến xử lý dữ liệu để tạo khóa bí mật.

Hoạt động trình diễn giúp người tham dự quan sát trực tiếp cách một hệ thống phân phối khóa lượng tử vận hành và phát hiện dấu hiệu can thiệp trên kênh truyền. Đây cũng là một ví dụ về khả năng ứng dụng các kết quả nghiên cứu lượng tử vào bảo vệ hạ tầng thông tin và những hệ thống truyền thông có yêu cầu bảo mật cao.

Trong khuôn khổ hội thảo, Công ty Cổ phần Công nghệ MITAS Hà Nội phối hợp với Keysight giới thiệu các giải pháp kiểm thử bảo mật phần cứng, phân tích kênh kề, tiêm lỗi, kiểm thử mật mã hậu lượng tử và đánh giá an ninh mạng. Các công nghệ phục vụ kiểm thử hạ tầng trí tuệ nhân tạo cũng được trình bày, cho thấy phạm vi nghiên cứu an toàn thông tin ngày càng mở rộng.

Các phiên báo cáo chuyên môn còn đề cập đến phân tích độ an toàn của thuật toán mật mã, phát hiện mã độc, xâm nhập mạng, lỗ hổng phần mềm và nội dung giả mạo bằng trí tuệ nhân tạo. Những chủ đề này phản ánh định hướng kết hợp nghiên cứu lý thuyết với phát triển công cụ và kiểm chứng công nghệ trong điều kiện ứng dụng thực tế.

Khép lại VCRIS 2026, Ban Tổ chức đã chuyển giao quyền đăng cai hội thảo lần thứ IV năm 2027 cho Đại học Đà Nẵng. Hai đơn vị đảm nhiệm tổ chức là Viện Nghiên cứu và Đào tạo Việt – Anh và Viện Khoa học và Công nghệ tiên tiến. Các công trình được chấp nhận tại VCRIS 2026 dự kiến được công bố trong kỷ yếu hội thảo trên IEEE Xplore, tiếp tục mở rộng khả năng tiếp cận kết quả nghiên cứu của cộng đồng khoa học quốc tế.

Văn phòng Du học Nga viết nội dung sau khi tham chiếu thông tin từ các nguồn:

• Học viện Kỹ thuật mật mã: actvn.edu.vn/News/Detail?NewsId=28569
• Ban Cơ yếu Chính phủ: bcy.gov.vn/tieu-diem/khai-mac-hoi-thao-khoa-hoc-quoc-te-lan-thu-iii-ve-mat-ma-va-an-toan-thong-tin-929366
• Tạp chí An toàn thông tin: antoanthongtin.vn/tin/vcris-2026-dao-tao-nguon-nhan-luc-va-cac-linh-vuc-nghien-cuu-trien-vong-trong-ky-nguyen-luong-tu
• Báo VietNamNet: vietnamnet.vn/dai-hoc-nga-dua-mang-luong-tu-dai-hon-17-km-vao-nghien-cuu-va-dao-tao-2569958.html