
Ngày 11/11/2026, tại Moskva, Viện Hàn lâm Khoa học Nga tổ chức hội thảo khoa học tưởng nhớ nhà Việt Nam học Evgeny Kobelev, người qua đời năm 2025 sau nhiều thập kỷ gắn bó với Việt Nam. Sự kiện quy tụ các nhà nghiên cứu, đại diện cơ quan ngoại giao, tổ chức hữu nghị và giới học thuật, tập trung thảo luận về di sản của ông cùng những vấn đề lịch sử, văn hóa và xã hội Đông Dương trong thế kỷ XX.
Tưởng nhớ nhà nghiên cứu dành trọn cuộc đời cho Việt Nam
Hội thảo mang tên “Kobelev Readings”, với chủ đề “Đông Dương thế kỷ XX: Những vấn đề, đặc điểm và sự lựa chọn con đường phát triển”, do Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam và ASEAN thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga tổ chức. Chương trình diễn ra theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, với sự tham gia của các học giả Nga, đại diện Đại sứ quán Việt Nam tại Liên bang Nga, các tổ chức hữu nghị và những người từng gắn bó với nhà nghiên cứu Evgeny Vasilyevich Kobelev.
Phát biểu tại hội thảo, Tiến sĩ Tatyana Gorchakova, Phó Giám đốc Viện Nghiên cứu Trung Quốc và châu Á đương đại thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga, đề cập đến những định hướng thúc đẩy quan hệ Việt Nam – Liên bang Nga, đặc biệt trong hợp tác khoa học, trao đổi học thuật và giao lưu nhân dân. Bà cũng chia sẻ những kỷ niệm về người cha quá cố, nhà Việt Nam học Evgeny Kobelev.
Theo bà Gorchakova, mối quan tâm của cha mình đối với Việt Nam bắt đầu từ thời sinh viên. Ban đầu được phân công học tiếng Nhật tại Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva, ông Kobelev đã chủ động xin chuyển sang học tiếng Việt vì mong muốn tìm hiểu đất nước này. Quyết định ấy trở thành bước ngoặt, mở đầu cho hành trình nghiên cứu và gắn bó với Việt Nam kéo dài gần như toàn bộ cuộc đời ông.
Năm 1956, Evgeny Kobelev trở thành thành viên của một trong những nhóm sinh viên đầu tiên theo học tiếng Việt tại Viện Ngôn ngữ Phương Đông, thuộc Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva mang tên M. V. Lomonosov. Hai năm sau, ông nằm trong nhóm ba sinh viên Liên Xô đầu tiên đến Hà Nội học tiếng Việt theo lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Năm 1961, ông tham gia nhóm phiên dịch tiếng Việt đầu tiên và trực tiếp phiên dịch bài phát biểu của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Đại hội Đảng Cộng sản Liên Xô. Đây là một trong những dấu mốc quan trọng trong sự nghiệp của ông, gắn với giai đoạn quan hệ Việt Nam – Liên Xô ngày càng phát triển.
Trong những năm 1964–1967, Evgeny Kobelev làm phóng viên hãng thông tấn TASS tại Việt Nam và được ghi nhận là phóng viên trẻ nhất của cơ quan này trong thời kỳ đó. Sau này, ông tiếp tục hoạt động báo chí, từng đảm nhiệm vị trí trưởng văn phòng đại diện nước ngoài của báo Pravda, đồng thời tham gia nhiều hoạt động liên quan đến quan hệ giữa Liên Xô và các nước Đông Dương.
Ông có 23 năm công tác tại Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô, trong đó phụ trách quan hệ với Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, sau đó là các đảng cộng sản tại Việt Nam, Lào và Campuchia. Ông cũng tham gia các diễn đàn quốc tế liên quan đến cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam trong thời kỳ chiến tranh.
Bên cạnh hoạt động nghiên cứu và công tác đối ngoại, Evgeny Kobelev tích cực tham gia phong trào hữu nghị giữa nhân dân hai nước. Giai đoạn 2008–2018, ông giữ cương vị Phó Chủ tịch thứ nhất Hội Hữu nghị Nga – Việt và góp phần phát triển các hoạt động giao lưu, kết nối học thuật. Những đóng góp của ông được ghi nhận bằng Huân chương Hữu nghị cùng nhiều phần thưởng trong lĩnh vực khoa học xã hội và quan hệ hữu nghị quốc tế.
Tại hội thảo, bà Tatyana Gorchakova kể rằng tình cảm của cha mình dành cho Việt Nam không chỉ thể hiện qua công việc. Ông yêu thích âm nhạc, ẩm thực và nghệ thuật Việt Nam, thường hát các ca khúc tiếng Việt và duy trì quan hệ thân thiết với bạn bè tại nhiều địa phương. Bà nhớ lại một hội nghị ở Việt Nam, khi những người tham dự biết bà là con gái ông Kobelev đã chủ động đến chào hỏi và chia sẻ những kỷ niệm về cha bà.

Di sản nghiên cứu về Chủ tịch Hồ Chí Minh và công cuộc Đổi mới
Một nội dung quan trọng của hội thảo là đánh giá những đóng góp học thuật của Evgeny Kobelev đối với ngành Việt Nam học tại Nga, đặc biệt trong nghiên cứu cuộc đời, sự nghiệp Chủ tịch Hồ Chí Minh và quá trình phát triển của Việt Nam trong thế kỷ XX.
Tiến sĩ Sử học Pyotr Tsvetov, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam và ASEAN, dành phần tham luận để phân tích công trình nghiên cứu về Chủ tịch Hồ Chí Minh của ông Kobelev. Theo ông Tsvetov, cuốn sách “Hồ Chí Minh” là một trong những công trình tiểu sử chuyên sâu đầu tiên về Chủ tịch Hồ Chí Minh được xuất bản tại Liên Xô, góp phần mở rộng hiểu biết của độc giả Nga về lịch sử và phong trào cách mạng Việt Nam.
Trong quá trình biên soạn, Evgeny Kobelev đã khai thác nhiều nguồn tư liệu lịch sử, trong đó có tài liệu lưu trữ của Quốc tế Cộng sản. Những tư liệu này giúp làm rõ các giai đoạn hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh và bổ sung thông tin cho việc nghiên cứu lịch sử Việt Nam hiện đại. Cuốn sách sau đó được dịch sang nhiều ngôn ngữ, tiếp cận độc giả tại các quốc gia khác nhau.
Từ di sản nghiên cứu của Kobelev, ông Pyotr Tsvetov mở rộng thảo luận về những cách tiếp cận đối với cuộc đời và hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong giới học thuật Việt Nam, Nga và phương Tây ở thế kỷ XXI. Ông đề cập đến vai trò tư duy chiến lược của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng thời phân tích những nguyên tắc đối ngoại được Việt Nam tiếp tục vận dụng trong bối cảnh hiện đại.

Giáo sư Vladimir Mazyrin, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam và ASEAN, tập trung vào công trình “Việt Nam hiện đại: Cải cách, Đổi mới, Hiện đại hóa (1986–1997)” xuất bản năm 1999. Ông đánh giá đây là một tài liệu có ý nghĩa đối với việc nghiên cứu quá trình chuyển đổi kinh tế và xã hội của Việt Nam, đặc biệt trong giai đoạn đầu thực hiện công cuộc Đổi mới.
Ngoài những công trình cá nhân, Evgeny Kobelev còn có đóng góp trong việc xây dựng và phát triển Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam và ASEAN. Hoạt động của trung tâm góp phần hình thành môi trường nghiên cứu chuyên sâu về Việt Nam và khu vực Đông Nam Á tại Nga, kết nối các thế hệ học giả quan tâm đến lịch sử, kinh tế, chính trị và văn hóa của khu vực.
Theo Giáo sư Vladimir Mazyrin, khác với nhiều hội thảo Việt Nam học thường tập trung vào những vấn đề thời sự, diễn đàn lần này dành trọng tâm cho lịch sử thế kỷ XX, đồng thời mở rộng phạm vi nghiên cứu sang Lào và Campuchia. Đây đều là những quốc gia gắn với hoạt động chuyên môn và công tác của Evgeny Kobelev.
Nhiều góc nhìn mới về lịch sử và văn hóa Đông Dương
Chương trình hội thảo được chia thành bốn phiên thảo luận, bao quát những chủ đề từ di sản nghiên cứu của Evgeny Kobelev đến lịch sử chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội Đông Dương. Các tham luận không chỉ nhìn lại những công trình đã xuất bản mà còn giới thiệu các hướng nghiên cứu mới của giới học thuật Nga.
Phiên thứ nhất tập trung vào cuộc đời và sự nghiệp của Kobelev, những hồi ức từ gia đình, đồng nghiệp và bạn bè, cùng vai trò của ông trong sự phát triển ngành Việt Nam học. Bên cạnh các thành viên gia đình, nhiều học giả và nhà ngoại giao từng gắn bó với Việt Nam tham gia chia sẻ, trong đó có cựu Đại sứ Nga tại Việt Nam Andrei Tatarinov và nhà nghiên cứu Dmitry Mosyakov.

Phiên thứ hai đề cập đến các giai đoạn lịch sử và quá trình phát triển kinh tế, chính trị tại Việt Nam và Lào. Các diễn giả phân tích cuộc đấu tranh giành độc lập, quan hệ Việt Nam – Lào trong nửa sau thế kỷ XX và những chuyển biến kinh tế khi Việt Nam bắt đầu thực hiện công cuộc Đổi mới.
Trong số các tham luận, Giáo sư Vladimir Kolotov, Giám đốc Viện Hồ Chí Minh thuộc Đại học Quốc gia Saint Petersburg, trình bày nghiên cứu về việc vận dụng tư tưởng chiến lược của Tôn Tử trong hoạt động đấu tranh giành độc lập của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Phó Giáo sư Lyudmila Kuntysh thuộc Đại học Quân sự Nga phân tích quan hệ Việt Nam – Lào và tác động của mối quan hệ này đối với tiến trình phát triển chính trị, kinh tế của hai nước.
Ở lĩnh vực văn hóa và văn học, giảng viên Elena Gordienko thuộc Viện Nghiên cứu Á – Phi, Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva, giới thiệu dự án dịch tiểu thuyết “Búp sen xanh”, tác phẩm viết về thời niên thiếu của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bà cùng các sinh viên đang thực hiện bản dịch tiếng Nga và dự kiến xuất bản vào năm 2027.
Hoạt động chuyển ngữ văn học Việt Nam cũng được nhắc đến thông qua dự án dịch tác phẩm “Hà Nội băm sáu phố phường” của nhà văn Thạch Lam. Những công trình này phản ánh sự quan tâm của các giảng viên và sinh viên Nga đối với văn học, lịch sử và đời sống văn hóa Việt Nam.
Các chủ đề khác tại hội thảo bao gồm lịch sử hình thành điện ảnh Campuchia, những hiện vật bảo tàng Việt Nam thời thuộc địa và nghiên cứu về tuổi thọ của các vị vua Việt Nam. Phó Giáo sư Maxim Syunnerberg thuộc Viện Nghiên cứu Á – Phi trình bày khảo cứu về thời gian trị vì và tuổi thọ của các vị vua, đồng thời đối chiếu những cách giải thích từ giới sử học Việt Nam.

Nhà nghiên cứu Anatoly Sokolov giới thiệu câu chuyện về một chiến sĩ du kích người Nga từng cùng người Việt Nam tham gia chống quân Nhật trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Tham luận bổ sung một góc nhìn về những mối liên hệ lịch sử giữa người dân hai nước trước khi quan hệ ngoại giao chính thức được thiết lập.
Hướng tới diễn đàn Việt Nam học thường niên tại Nga
Phát biểu tổng kết, Giáo sư Vladimir Mazyrin đánh giá các phiên thảo luận đã thu hút sự quan tâm và trao đổi tích cực từ người tham dự. Theo ông, nhiều tham luận đặt ra những vấn đề nghiên cứu đáng chú ý, đồng thời cho thấy tiềm năng tiếp tục phát triển các hướng tiếp cận liên ngành đối với lịch sử và văn hóa Đông Dương.
Hội thảo có sự tham dự của đại diện các tổ chức khoa học, tổ chức xã hội, Đại sứ quán Việt Nam tại Liên bang Nga, sinh viên các trường đại học ở Moskva và giới báo chí. Sự hiện diện của nhiều nhóm đại biểu tạo điều kiện để các kết quả nghiên cứu được trao đổi không chỉ trong phạm vi chuyên môn mà còn với những người quan tâm đến quan hệ hai nước.
Ban tổ chức dự kiến phát triển “Kobelev Readings” thành một sự kiện khoa học thường niên. Diễn đàn được kỳ vọng tiếp tục thu hút các nhà nghiên cứu Nga, Việt Nam và quốc tế, mở rộng trao đổi học thuật về lịch sử, văn hóa, kinh tế và xã hội Việt Nam cũng như khu vực Đông Dương.
Việc duy trì hội thảo mang tên Evgeny Kobelev cũng là hình thức tiếp nối di sản nghiên cứu của một học giả từng dành nhiều thập kỷ tìm hiểu Việt Nam. Thông qua các công trình khoa học, hoạt động giảng dạy, chuyển ngữ và giao lưu học thuật, những chủ đề mà ông theo đuổi tiếp tục được các thế hệ nhà nghiên cứu tại Nga quan tâm và phát triển.
Văn phòng Du học Nga viết nội dung sau khi tham chiếu thông tin từ các nguồn:
- Báo Nhân Dân: nhandan.vn/hoi-thao-tuong-nho-nha-viet-nam-hoc-nguoi-nga-danh-tron-tam-huyet-cho-viet-nam-post1001924.html
- Sputnik Việt Nam: kevesko.vn/20261113/moskva-tuong-nho-mot-nguoi-da-cong-hien-ca-cuoc-doi-cho-viet-nam-44965485.html
Bài viết liên quan

Việt Nam đề xuất mở rộng hợp tác công nghệ chiến lược với Nga
Ngày 12/11/2026, tại cuộc làm việc giữa lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Bộ Khoa học và…

Giảng viên Đại học Hà Nội tham dự hội nghị quốc tế về giảng dạy tiếng Nga
Từ ngày 6 đến 11/11/2026, Tiến sĩ Vũ Ngọc Yến Khanh, giảng viên Khoa Tiếng Nga, Trường Đại học Hà Nội, đã…

Tp. Hồ Chí Minh mở rộng hợp tác với Moskva và Saint Petersburg
Trong chuyến công tác tại Liên bang Nga tháng 11/2026, đoàn đại biểu Thành phố Hồ Chí Minh đã có các hoạt…
