Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam mở rộng nghiên cứu MBIR

Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Vinatom) và đơn vị điều hành Liên danh Trung tâm Nghiên cứu quốc tế MBIR của Nga đã ký biên bản ghi nhớ hợp tác, theo thông tin công bố ngày 3/11/2026. Thỏa thuận mở ra cơ hội để các nhà khoa học Việt Nam tham gia nghiên cứu công nghệ hạt nhân thế hệ mới, tiếp cận cơ sở thí nghiệm quốc tế và phát triển năng lực nghiên cứu phục vụ chương trình năng lượng nguyên tử trong nước.

Mở rộng hợp tác nghiên cứu công nghệ hạt nhân thế hệ mới

Biên bản ghi nhớ được ký giữa Vinatom và Công ty TNHH Đơn vị đứng đầu Liên danh Trung tâm Nghiên cứu quốc tế trên cơ sở lò phản ứng MBIR. Đây là bước tiến trong hợp tác khoa học hạt nhân giữa hai nước, tập trung vào việc khai thác năng lực nghiên cứu của lò phản ứng neutron nhanh đa năng MBIR đang được xây dựng tại thành phố Dimitrovgrad, tỉnh Ulyanovsk, Nga.

Theo nội dung thỏa thuận, hai bên sẽ phát triển các hoạt động nghiên cứu chung trên nền tảng Trung tâm Nghiên cứu quốc tế MBIR, đồng thời xem xét những điều kiện cần thiết để Vinatom gia nhập liên danh quốc tế quản lý và khai thác cơ sở này. Việc ký biên bản ghi nhớ thể hiện ý định hợp tác, chưa đồng nghĩa với việc Vinatom đã chính thức trở thành thành viên liên danh.

Một trong những hướng hợp tác được chú trọng là thử nghiệm vật liệu kết cấu và thiết bị trong môi trường có cường độ bức xạ cao. Những nghiên cứu này giúp đánh giá khả năng chịu đựng, độ bền và sự thay đổi tính chất của vật liệu khi làm việc trong điều kiện tương tự bên trong các lò phản ứng hạt nhân tiên tiến.

Các nhà khoa học Việt Nam cũng dự kiến tham gia kiểm chứng các chương trình tính toán phục vụ đánh giá an toàn hạt nhân, nghiên cứu đặc tính của những loại nhiên liệu và chất tải nhiệt khác nhau. Bên cạnh đó, hai bên quan tâm đến quá trình chuyển hóa các đồng vị phóng xạ thuộc nhóm actinide thứ yếu, hướng nghiên cứu có khả năng góp phần giảm khối lượng và mức độ phóng xạ của chất thải hạt nhân.

Với thông lượng neutron cao và khả năng tạo ra nhiều điều kiện chiếu xạ khác nhau, MBIR được kỳ vọng giúp các nhà nghiên cứu tiến hành những thí nghiệm gần với môi trường vận hành thực tế của các hệ thống lò phản ứng tương lai. Đây là điều kiện quan trọng để Vinatom củng cố năng lực nghiên cứu và phát triển cơ sở khoa học, công nghệ phục vụ chương trình năng lượng nguyên tử quốc gia.

Đánh giá về thỏa thuận, Tiến sĩ Trần Chí Thành, Viện trưởng Vinatom, nhấn mạnh đây là bước đi mang tính chiến lược trong phát triển hợp tác sử dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình, đồng thời bày tỏ kỳ vọng hai bên sẽ triển khai các hoạt động nghiên cứu chung lâu dài.

Về phía Nga, ông Vasily Konstantinov, Tổng giám đốc đơn vị đứng đầu Liên danh Trung tâm Nghiên cứu quốc tế MBIR, cho rằng văn kiện vừa ký xác nhận sự sẵn sàng hợp tác của hai bên và sẽ góp phần tăng cường hoạt động khoa học quốc tế trên nền tảng MBIR.

MBIR và cơ hội tiếp cận hạ tầng nghiên cứu hạt nhân quốc tế

MBIR là lò phản ứng nghiên cứu neutron nhanh đa năng, sử dụng natri làm chất tải nhiệt, có công suất nhiệt thiết kế 150 MW. Công trình đang được xây dựng tại Trung tâm Nghiên cứu khoa học quốc gia – Viện Nghiên cứu lò phản ứng nguyên tử (NIIAR), thuộc bộ phận khoa học của Tập đoàn Năng lượng nguyên tử quốc gia Nga (Rosatom). Dự án nằm trong chương trình quốc gia về phát triển công nghệ nguyên tử và năng lượng mới của Nga.

Lò phản ứng được thiết kế để phục vụ nhiều lĩnh vực nghiên cứu, từ thử nghiệm nhiên liệu hạt nhân, vật liệu mới và các hệ thống thiết bị đến sản xuất đồng vị phóng xạ. Những khả năng này được kỳ vọng hỗ trợ phát triển công nghệ năng lượng hạt nhân thế hệ thứ tư, đặc biệt là các hệ thống lò phản ứng tiên tiến và chu trình nhiên liệu hạt nhân khép kín, trong đó vật liệu hạt nhân đã qua sử dụng có thể được xử lý để tiếp tục khai thác.

Dự án MBIR đang trong giai đoạn lắp đặt các hệ thống công nghệ quan trọng. Trong năm 2025, các bộ lọc bẫy lạnh thuộc hệ thống tản nhiệt khẩn cấp đã được đưa vào vị trí thiết kế, đồng thời nhiều hạng mục đường ống và thiết bị phụ trợ được hoàn thiện. Sang năm 2026, hai bộ trao đổi nhiệt khẩn cấp, mỗi bộ nặng 7,3 tấn, cao 5 m và có đường kính 1,5 m, đã được lắp đặt. Theo kế hoạch được truyền thông Nga công bố, lò phản ứng dự kiến đạt mốc khởi động vật lý vào năm 2027.

Trên nền tảng MBIR, Nga đã thành lập một trung tâm nghiên cứu quốc tế hoạt động theo mô hình liên danh. Cơ chế này cho phép các tổ chức thành viên được ưu tiên sử dụng năng lực thí nghiệm của lò phản ứng để triển khai những chương trình nghiên cứu phù hợp với nhu cầu khoa học và chiến lược phát triển năng lượng nguyên tử của từng quốc gia.

Liên danh hiện có sự tham gia của Viện Liên hợp Nghiên cứu Hạt nhân (JINR), Viện Vật lý hạt nhân thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Uzbekistan và công ty Shanghai ZDAN International của Trung Quốc. Trung tâm tiếp tục mở rộng hợp tác với các đối tác quốc tế, trong đó Vinatom là một trong những tổ chức đang xem xét điều kiện tham gia.

Đối với Việt Nam, việc hợp tác với MBIR phù hợp với định hướng phát triển năng lực khoa học và công nghệ hạt nhân của Vinatom. Được thành lập năm 1976 và trực thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ, viện đảm nhiệm nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, vật lý hạt nhân, công nghệ lò phản ứng và khoa học vật liệu bức xạ.

Vinatom còn tham gia hỗ trợ kỹ thuật cho công tác bảo đảm an toàn hạt nhân, phát triển các ứng dụng bức xạ trong y tế, công nghiệp và nông nghiệp, đồng thời đào tạo nhân lực chuyên môn. Việc tiếp cận các cơ sở nghiên cứu quốc tế như MBIR có thể tạo thêm điều kiện để đội ngũ chuyên gia Việt Nam tham gia những chương trình thí nghiệm chuyên sâu và tích lũy kinh nghiệm trong các lĩnh vực công nghệ hạt nhân tiên tiến.

Trước khi biên bản ghi nhớ được ký kết, các cơ quan nghiên cứu Việt Nam đã thể hiện sự quan tâm đến dự án MBIR. Theo Neftegaz.RU, Viện Nghiên cứu hạt nhân Đà Lạt từng bày tỏ mong muốn tham gia dự án vào mùa xuân năm 2026. Đến tháng 9 cùng năm, lãnh đạo Vinatom tiếp tục đề cập triển vọng hợp tác công nghệ dài hạn. Văn kiện được công bố đầu tháng 11 là bước tiếp theo nhằm xác lập khuôn khổ phối hợp và nghiên cứu khả năng tham gia liên danh.

Văn phòng Du học Nga viết nội dung sau khi tham chiếu thông tin từ các nguồn:

• Tập đoàn Năng lượng nguyên tử quốc gia Nga (Rosatom): atommedia.online/press-releases/rossiya-i-vetnam-rasshiryayut-sotrudnichestvo-v-sfere-mirnogo-atoma/
• Tập đoàn Năng lượng nguyên tử quốc gia Nga (Rosatom): atomic-energy.ru/news/2026/11/03/169653
• Cổng thông tin Neftegaz: neftegaz.ru/news/nuclear/941056-rossiya-prorarabotaet-usloviya-prisoedineniya-vetnama-k-konsortsiumu-mbir/
• Tạp chí Kinh tế Việt Nam – VnEconomy: vneconomy.vn/viet-nam-va-nga-mo-rong-hop-tac-nghien-cuu-cong-nghe-hat-nhan-the-he-moi.htm