Việt Nam và Nga thúc đẩy số hóa, chia sẻ tài liệu lưu trữ lịch sử

Ngày 8/10/2026, đại diện Việt Nam và Liên bang Nga có buổi làm việc về tăng cường hợp tác trong lĩnh vực văn thư, lưu trữ, tập trung vào số hóa tài liệu, phát triển các dự án trực tuyến và hỗ trợ nghiên cứu lịch sử hai nước. Cuộc gặp có sự tham gia của Cố vấn Tổng thống Nga Valery Fadeev và lãnh đạo cơ quan quản lý lưu trữ Việt Nam, hướng tới mở rộng khả năng tiếp cận nguồn tư liệu lịch sử cho giới nghiên cứu và công chúng.

Đoàn đại biểu Nga gồm các thành viên Viện Di sản và Xã hội đương đại thuộc Đại học Tổng hợp Nhân văn Quốc gia Nga (RGGU), do ông Valery Fadeev, Cố vấn Tổng thống Liên bang Nga, dẫn đầu. Tham gia buổi làm việc còn có ông V.V. Murashkin, Trưởng Cơ quan đại diện Cơ quan Hợp tác Liên bang Nga (Rossotrudnichestvo) tại Việt Nam.

Tiếp đoàn là ông Đặng Thanh Tùng, Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước thuộc Bộ Nội vụ Việt Nam. Nội dung trao đổi tập trung vào những kết quả hợp tác đã đạt được, đồng thời xác định các hướng phối hợp mới nhằm bảo tồn, khai thác và phổ biến nguồn tài liệu lưu trữ liên quan đến lịch sử Việt Nam, Liên bang Nga và quan hệ song phương.

Tại cuộc gặp, hai bên đánh giá quan hệ hợp tác trong lĩnh vực lưu trữ đã được duy trì ổn định trong nhiều năm, với các hoạt động trao đổi đoàn công tác, tổ chức triển lãm và xuất bản tài liệu lịch sử. Trong đó, những cuộc triển lãm tài liệu lưu trữ chung tại Hà Nội và Moskva là một hình thức hợp tác đáng chú ý. Thông qua việc giới thiệu các tài liệu lịch sử được lưu giữ tại cơ quan lưu trữ của mỗi nước, những sự kiện này góp phần giúp công chúng tiếp cận các nguồn tư liệu phản ánh quá trình hình thành và phát triển quan hệ Việt Nam – Nga.

Bên cạnh hoạt động triển lãm, hai nước cũng phối hợp xuất bản các tuyển tập tài liệu liên quan đến lịch sử dân tộc và quan hệ song phương. Những ấn phẩm này có giá trị đối với hoạt động nghiên cứu, bởi chúng tập hợp các nguồn tư liệu gốc, giúp người đọc tìm hiểu những sự kiện lịch sử trên cơ sở tài liệu lưu trữ.

Việc hợp tác xuất bản còn tạo điều kiện để các nhà nghiên cứu tiếp cận những tài liệu nằm trong hệ thống lưu trữ của quốc gia đối tác. Đối với các chủ đề nghiên cứu về quan hệ Việt Nam – Liên Xô trước đây và Việt Nam – Liên bang Nga hiện nay, nguồn tư liệu từ cả hai phía có ý nghĩa trong việc đối chiếu thông tin và xây dựng những công trình nghiên cứu có cơ sở lịch sử đầy đủ hơn.

Một trong những nội dung trọng tâm của cuộc làm việc là phát triển các hình thức hợp tác phù hợp với quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực lưu trữ. Hai bên thảo luận khả năng xây dựng những dự án internet chung, đẩy mạnh công bố tài liệu lưu trữ trên các nền tảng số và tăng cường hoạt động giới thiệu, phổ biến giá trị của những tư liệu lịch sử.

So với hình thức triển lãm trực tiếp hoặc xuất bản tài liệu giấy, các dự án trực tuyến có khả năng tiếp cận lượng độc giả rộng hơn, không bị giới hạn bởi địa điểm tổ chức. Những tài liệu được lựa chọn công bố có thể phục vụ nhu cầu tìm hiểu của nhà nghiên cứu, giảng viên, sinh viên và người quan tâm đến lịch sử hai quốc gia.

Đối với các cơ quan lưu trữ, việc phát triển nền tảng số còn đặt ra yêu cầu về chuẩn hóa dữ liệu, mô tả tài liệu, tổ chức hệ thống tra cứu và bảo đảm điều kiện bảo quản lâu dài. Đây là những lĩnh vực mà hai bên có thể trao đổi kinh nghiệm chuyên môn trong quá trình triển khai các sáng kiến hợp tác.

Tại buổi làm việc, đại diện hai nước cũng đề cập việc tăng cường chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn trong hoạt động văn thư và lưu trữ. Nội dung này có thể bao gồm phương pháp tổ chức, quản lý và khai thác tài liệu, góp phần nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ lưu trữ. Tuy nhiên, thông tin được công bố sau cuộc gặp mới xác định những định hướng ưu tiên. Hai bên chưa thông báo tên gọi, quy mô hoặc thời điểm triển khai cụ thể của một dự án số hóa chung.

Bên cạnh công tác lưu trữ, hai bên đặc biệt quan tâm đến việc hỗ trợ các nhà nghiên cứu đang làm việc với những tài liệu liên quan đến lịch sử Việt Nam, Nga và quan hệ giữa hai nước. Các đại biểu trao đổi về khả năng tạo điều kiện để chuyên gia lưu trữ Việt Nam và Nga tham gia những hội nghị, hội thảo và hoạt động khoa học. Đây là cơ hội để giới chuyên môn giới thiệu kết quả nghiên cứu, chia sẻ phương pháp xử lý tư liệu và thảo luận về các vấn đề lịch sử dựa trên nguồn tài liệu gốc.

Đối với những nhà nghiên cứu lịch sử Việt Nam – Nga, tài liệu lưu trữ đóng vai trò quan trọng trong việc tìm hiểu các giai đoạn hợp tác về ngoại giao, giáo dục, khoa học, văn hóa và kinh tế. Những văn bản, hình ảnh, hồ sơ và tư liệu được bảo quản qua nhiều thời kỳ có thể bổ sung thông tin cho các công trình nghiên cứu, đồng thời góp phần làm rõ bối cảnh của những sự kiện lịch sử.

Sự tham gia của Viện Di sản và Xã hội đương đại thuộc RGGU cũng cho thấy mối liên hệ giữa hoạt động lưu trữ với nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn. Việc kết nối cơ quan lưu trữ với các trường đại học, viện nghiên cứu có thể góp phần đưa nguồn tài liệu lịch sử vào hoạt động giảng dạy và nghiên cứu.

Đối với sinh viên và nghiên cứu sinh Việt Nam theo học các ngành lịch sử, lưu trữ học, quan hệ quốc tế hoặc nghiên cứu khu vực tại Nga, việc mở rộng khả năng tiếp cận tài liệu lịch sử có ý nghĩa thiết thực. Các nguồn tư liệu được công bố và hệ thống hóa có thể hỗ trợ quá trình lựa chọn đề tài, xây dựng luận văn và triển khai nghiên cứu chuyên sâu.

Tương tự, những nhà nghiên cứu Nga quan tâm đến lịch sử Việt Nam cũng có thể được hưởng lợi từ các hoạt động chia sẻ tài liệu và hợp tác chuyên môn giữa cơ quan lưu trữ hai nước. Không chỉ phục vụ giới học thuật, việc phổ biến tài liệu lịch sử trong môi trường số còn có ý nghĩa đối với hoạt động giáo dục cộng đồng. Những câu chuyện về quan hệ Việt Nam – Nga, khi được giới thiệu thông qua tư liệu gốc, có thể giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về các giai đoạn hợp tác và những mối liên hệ giữa nhân dân hai quốc gia.

Kết thúc cuộc làm việc ngày 8/10, các đại biểu bày tỏ mong muốn tiếp tục duy trì đối thoại chuyên môn và phát triển những sáng kiến hợp tác mới trong lĩnh vực lưu trữ. Từ nền tảng trao đổi đoàn, tổ chức triển lãm và xuất bản tài liệu đã được hình thành trong nhiều năm, Việt Nam và Liên bang Nga đang hướng tới mở rộng hợp tác trên các nền tảng số, kết hợp bảo tồn di sản tư liệu với nhu cầu nghiên cứu và tiếp cận thông tin của xã hội hiện đại.

Những định hướng này được kỳ vọng sẽ góp phần đưa nguồn tài liệu lịch sử của hai nước đến gần hơn với cộng đồng nghiên cứu và công chúng, đồng thời tiếp tục phát huy vai trò của hợp tác lưu trữ trong việc gìn giữ ký ức chung và củng cố quan hệ hữu nghị Việt Nam – Liên bang Nga.

Văn phòng Du học Nga viết nội dung sau khi tham chiếu thông tin từ các nguồn:

• Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước-Bộ Nội vụ: facebook.com/luutru.gov.vn/posts/pfbid02NqpE2xnMRUaiDXwvqGTbYWXpcky49rEE8iyJkxEd1sRuNiioHiMYMrL92idhnTrel
• Trung tâm Khoa học và Văn hoá Nga tại Hà Nội: facebook.com/rcnkvn/posts/pfbid0235KxnbDREuahdFXVTXZHAAqu5mrckB3vtTCWyq5CFr7uUQZs22mQ2NUPNyJwcagil