Đào tạo tiếng Nga chuyển hướng gắn với công nghệ và nhu cầu việc làm

Trong cuộc phỏng vấn đăng ngày 25/9/2026 trên Sputnik Việt Nam, TS. Phạm Dương Hồng Ngọc, Trưởng khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Nga, Trường Đại học Ngoại ngữ thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, nhận định việc đào tạo tiếng Nga đang đứng trước những yêu cầu mới. Khi hợp tác Việt – Nga mở rộng sang năng lượng, công nghệ và kinh tế, khả năng sử dụng tiếng Nga trong môi trường nghề nghiệp ngày càng được chú trọng.

Theo TS. Phạm Dương Hồng Ngọc, nhu cầu học tiếng Nga tại Việt Nam từng trải qua nhiều giai đoạn biến động, nhưng những năm gần đây đã xuất hiện sự thay đổi trong cách người học nhìn nhận giá trị của ngôn ngữ này. Thay vì chỉ quan tâm đến độ khó của tiếng Nga hoặc cơ hội làm biên phiên dịch sau tốt nghiệp, thí sinh và phụ huynh bắt đầu tìm hiểu cụ thể hơn về khả năng ứng dụng ngoại ngữ trong các lĩnh vực nghề nghiệp.

Những câu hỏi được đặt ra hiện nay không còn giới hạn ở ngành ngôn ngữ, mà mở rộng sang du lịch, kinh doanh quốc tế, kỹ thuật, công nghệ và cơ hội làm việc tại các doanh nghiệp Nga. Theo bà Ngọc, sự thay đổi này cho thấy người học ngày càng quan tâm đến mối liên hệ giữa chương trình đào tạo và triển vọng phát triển nghề nghiệp sau khi ra trường.

Tiếng Nga có truyền thống giảng dạy lâu đời tại Việt Nam, với nền tảng học thuật được xây dựng qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, theo nhận định của Trưởng khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Nga, lợi thế truyền thống cần được bổ sung bằng những cơ hội ứng dụng cụ thể. Sức hấp dẫn lâu dài của một ngoại ngữ không chỉ phụ thuộc vào giá trị văn hóa hay lịch sử, mà còn ở khả năng giúp người học tham gia thị trường lao động.

Bà cho rằng tiếng Nga đang dần chuyển từ giai đoạn chủ yếu duy trì hoạt động đào tạo sang mở rộng phạm vi ứng dụng. Bên cạnh những lĩnh vực quen thuộc như ngôn ngữ, văn hóa và biên phiên dịch, người học có thể hướng tới các ngành du lịch, truyền thông, thương mại, công nghệ và những hoạt động hợp tác chuyên môn giữa Việt Nam và Liên bang Nga.

Trong bối cảnh hai nước tăng cường hợp tác về khoa học, năng lượng, chuyển đổi số và đào tạo nhân lực, yêu cầu đối với người sử dụng tiếng Nga cũng trở nên đa dạng hơn. Đặc biệt, những dự án có hàm lượng kỹ thuật cao đòi hỏi nhân sự không chỉ giao tiếp thành thạo mà còn hiểu được hệ thống thuật ngữ, quy trình chuyên môn và đặc điểm của từng ngành.

TS. Phạm Dương Hồng Ngọc phân biệt rõ giữa khả năng sử dụng tiếng Nga thông thường và năng lực làm việc bằng tiếng Nga. Theo bà, người có trình độ ngoại ngữ tốt chưa chắc đã đáp ứng được yêu cầu của một vị trí chuyên môn nếu thiếu kiến thức ngành, kỹ năng giao tiếp nghề nghiệp hoặc khả năng xử lý tài liệu kỹ thuật.

Từ thực tế đó, bà đề xuất mô hình đào tạo kết hợp nền tảng ngôn ngữ với kiến thức chuyên ngành, kỹ năng số và năng lực giao tiếp liên văn hóa. Người học cần được trang bị tiếng Nga vững chắc trước khi phát triển khả năng sử dụng thuật ngữ chuyên môn, biên phiên dịch trong môi trường nghề nghiệp và ứng dụng công nghệ hỗ trợ công việc.

Đối với các ngành như năng lượng, dầu khí, kỹ thuật và công nghệ hạt nhân, yêu cầu về độ chính xác trong giao tiếp đặc biệt quan trọng. Một nhân sự phiên dịch kỹ thuật không chỉ cần chuyển tải nội dung giữa hai ngôn ngữ mà còn phải hiểu khái niệm, quy trình và bối cảnh chuyên môn để hạn chế sai lệch thông tin.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa các cơ sở đào tạo ngoại ngữ phải đồng thời đào tạo người học trở thành kỹ sư. Theo bà Ngọc, nhiệm vụ của chương trình ngôn ngữ là chuẩn bị đội ngũ chuyên gia có khả năng làm việc cùng những người có chuyên môn kỹ thuật, hiểu được đặc thù ngành và đảm nhận vai trò kết nối trong các dự án hợp tác quốc tế.

Bên cạnh công nghiệp và công nghệ, du lịch được xác định là một lĩnh vực có nhiều cơ hội ứng dụng tiếng Nga. Khi hoạt động đi lại và giao lưu nhân dân giữa hai nước phát triển, các doanh nghiệp cần nhân sự vừa sử dụng tốt ngoại ngữ, vừa hiểu văn hóa, tâm lý du khách, sản phẩm du lịch và cách giao tiếp trong môi trường đa văn hóa.

Một hướng đào tạo khác được Trường Đại học Ngoại ngữ quan tâm là công nghệ ngôn ngữ và trí tuệ nhân tạo. Theo TS. Phạm Dương Hồng Ngọc, sinh viên ngoại ngữ cần có khả năng sử dụng các công cụ số và AI để hỗ trợ nghiên cứu, dịch thuật, xử lý thông tin và nâng cao hiệu quả công việc.

Dù vậy, bà nhấn mạnh công nghệ chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ. Trong những công việc đòi hỏi độ chính xác và trách nhiệm cao, con người vẫn phải kiểm soát nội dung, đánh giá sự phù hợp về ngữ cảnh, sắc thái văn hóa và chịu trách nhiệm đối với kết quả cuối cùng. Năng lực ngôn ngữ, tư duy và đạo đức nghề nghiệp vì thế vẫn là những yêu cầu nền tảng.

Để gắn hoạt động đào tạo với nhu cầu tuyển dụng, TS. Phạm Dương Hồng Ngọc đề xuất xây dựng cơ chế hợp tác giữa ba nhóm đối tác: các cơ sở đào tạo tại Việt Nam, doanh nghiệp sử dụng nhân lực và các trường đại học, tổ chức chuyên môn của Nga. Trong đó, doanh nghiệp cần tham gia ngay từ giai đoạn thiết kế chương trình, thay vì chỉ tiếp nhận sinh viên sau khi tốt nghiệp.

Theo bà, nhà trường cần tìm hiểu nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp trong khoảng 3–5 năm tới, bao gồm vị trí tuyển dụng, trình độ ngoại ngữ, hệ thống thuật ngữ và các kỹ năng bổ trợ. Những thông tin này sẽ giúp cơ sở đào tạo xác định chuẩn đầu ra phù hợp hơn với yêu cầu thực tế của từng ngành.

Môi trường làm việc cũng cần được đưa vào chương trình học thông qua các kỳ thực tập, dự án thực tế và học phần phối hợp giữa giảng viên với chuyên gia doanh nghiệp. Chẳng hạn, sinh viên định hướng làm việc trong ngành du lịch có thể tiếp cận doanh nghiệp lữ hành, khách sạn; trong khi người học biên phiên dịch kỹ thuật cần được làm quen với tài liệu chuyên ngành và hoạt động trao đổi cùng các chuyên gia kỹ thuật.

Định hướng này cũng được thể hiện trong nghiên cứu về đào tạo tiếng Nga chuyên ngành du lịch gắn với thị trường lao động do TS. Phạm Dương Hồng Ngọc và các cộng sự công bố trên Tạp chí Nghiên cứu nước ngoài năm 2025. Công trình tập trung vào mô hình kết hợp giữa nhà trường, doanh nghiệp và địa phương trong phát triển chương trình đào tạo tiếng Nga phục vụ ngành du lịch.

Đối với hợp tác đại học Việt – Nga, bà Ngọc đề xuất chuyển từ hoạt động trao đổi học thuật riêng lẻ sang phối hợp xây dựng chương trình đào tạo. Những hình thức có thể triển khai gồm phát triển học phần chung, chương trình liên kết, trao đổi giảng viên, tổ chức học kỳ học tập tại Nga, nghiên cứu khoa học chung và xây dựng kho dữ liệu thuật ngữ chuyên ngành.

Ngoài sinh viên đại học, các chương trình đào tạo tiếng Nga cũng cần hướng đến kỹ sư, cán bộ kỹ thuật và nhân sự doanh nghiệp đang làm việc. Những nhóm này có nhu cầu học ngoại ngữ chuyên ngành trong thời gian ngắn, phục vụ trực tiếp nhiệm vụ chuyên môn. Vì vậy, các khóa bồi dưỡng linh hoạt theo lĩnh vực nghề nghiệp được xem là một hướng phát triển bên cạnh chương trình đào tạo cử nhân.

Dù nhấn mạnh tính ứng dụng, TS. Phạm Dương Hồng Ngọc cho rằng việc đổi mới chương trình không nên làm giảm vai trò của kiến thức ngôn ngữ và văn hóa nền tảng. Theo bà, năng lực chuyên môn và khả năng ứng dụng công nghệ chỉ có thể phát huy hiệu quả khi người học có trình độ tiếng Nga vững chắc, tư duy độc lập và hiểu biết về giao tiếp liên văn hóa.

Từ những thay đổi trong nhu cầu học tập và thị trường lao động, bà nhận định tiếng Nga đang bước vào một giai đoạn phát triển mới tại Việt Nam. Trong giai đoạn này, giá trị của ngoại ngữ không chỉ được thể hiện qua khả năng giao tiếp mà còn qua những công việc chuyên môn người học có thể thực hiện bằng tiếng Nga, từ giáo dục, du lịch đến khoa học, công nghệ và hợp tác kinh tế.

Văn phòng Du học Nga viết nội dung sau khi tham chiếu thông tin từ các nguồn:

• Sputnik Việt Nam: kevesko.vn/20260925/tieng-nga-se-la-mot-phan-khong-the-thieu-trong-phat-trien-kinh-te—xa-hoi-o-viet-nam-44270925.html
• Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội: ulis.vnu.edu.vn/co-cau-to-chuc/khoa-ngon-ngu-va-van-hoa-nga/
• Tạp chí Nghiên cứu nước ngoài – Trường Đại học Ngoại ngữ: jfs.ulis.vnu.edu.vn/index.php/fs/article/view/5620?lang=vi_VN