Diễn đàn Khoa học và Công nghệ Việt Nam – Liên bang Nga 2026

Ngày 9/9 tại Moscow, gần 500 đại biểu Việt Nam và Nga tham dự Diễn đàn Khoa học và Công nghệ Việt Nam – Liên bang Nga với chủ đề “Kết nối công nghệ chiến lược”. Tại đây, hai nước đặt ra cách tiếp cận mới: chuyển từ trao đổi chuyên gia và các đề tài riêng lẻ sang cùng nghiên cứu, làm chủ công nghệ, tạo sản phẩm, đào tạo nhân lực gắn với dự án và đưa kết quả nghiên cứu vào thị trường.

Diễn đàn có sự tham dự của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Phó Thủ tướng Nga Dmitry Chernyshenko, Bộ trưởng Khoa học và Giáo dục Đại học Nga Valery Falkov, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Việt Nam Vũ Hải Quân cùng đại diện các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và giới khoa học hai nước. Sự kiện là một hoạt động trong Năm Giao lưu giáo dục, khoa học và công nghệ Việt Nam – Liên bang Nga 2026.

Từ trao đổi tri thức đến cùng làm chủ công nghệ

Phát biểu tại diễn đàn, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị hợp tác khoa học – công nghệ Việt Nam – Nga cần có “tư duy mới, cách làm mới và những mục tiêu cao hơn”. Thay vì chủ yếu trao đổi chuyên gia, đào tạo cán bộ hay chia sẻ tri thức, hai nước được định hướng tiến tới cùng làm chủ công nghệ, tạo ra sản phẩm và tham gia thị trường.

Năm định hướng lớn được đưa ra. Trước hết, hợp tác công nghệ chiến lược được đề xuất trở thành một trụ cột mới của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam – Nga. Một số lĩnh vực ưu tiên gồm năng lượng nguyên tử, năng lượng mới, công nghệ vũ trụ – vệ tinh, bán dẫn, công nghệ lượng tử và trí tuệ nhân tạo, dựa trên sự kết hợp giữa thế mạnh nghiên cứu của Nga với nhu cầu phát triển, nguồn nhân lực và thị trường của Việt Nam.

Hai nước cũng được đề nghị xây dựng những chương trình và dự án khoa học – công nghệ quy mô lớn, có thể trở thành dấu ấn của giai đoạn hợp tác mới. Bên cạnh Trung tâm Nghiên cứu Khoa học và Công nghệ Hạt nhân, các mô hình được đặt ra gồm chương trình công nghệ chiến lược chung, phòng thí nghiệm chung và trung tâm nghiên cứu chung, với sự tham gia đồng thời của viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.

Doanh nghiệp được xác định là một chủ thể quan trọng trong mô hình này, bởi kết quả nghiên cứu cần được chuyển thành công nghệ, sản phẩm và năng lực sản xuất. Phía Việt Nam mong muốn các tập đoàn công nghệ và năng lượng Nga tăng đầu tư, chuyển giao công nghệ tại Việt Nam, đồng thời doanh nghiệp công nghệ Việt Nam tìm kiếm thêm cơ hội đầu tư và hợp tác tại Nga.

Một trọng tâm khác là thế hệ nhà khoa học trẻ. Hai bên được đề nghị mở rộng đào tạo trong các công nghệ chiến lược, trao đổi nghiên cứu sinh, kỹ sư và nhà khoa học trẻ, đồng thời tạo điều kiện để các nhóm nghiên cứu trẻ cùng thực hiện nhiệm vụ khoa học – công nghệ. Hợp tác trong tương lai cũng sẽ cần những tiêu chí cụ thể hơn để đánh giá kết quả, chẳng hạn số công nghệ hai bên cùng làm chủ, sản phẩm cùng phát triển, doanh nghiệp cùng đầu tư và đội ngũ nhà khoa học trẻ được đào tạo qua các chương trình chung.

Nhiều thỏa thuận đi thẳng vào đào tạo và nghiên cứu chung

Ngay tại diễn đàn, một loạt kết quả hợp tác đã được công bố. Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Bộ Khoa học và Giáo dục Đại học Nga trao cam kết tài trợ cho bốn nhiệm vụ nghiên cứu chung. Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia Việt Nam và Quỹ Khoa học Nga cũng triển khai cơ chế tuyển chọn các dự án nghiên cứu chung mới, mở thêm cơ hội để các nhóm khoa học hai nước cùng thực hiện đề tài.

Trong lĩnh vực hạt nhân, hợp tác được triển khai đồng thời ở đào tạo nhân lực và nghiên cứu. Mười chuyên gia Việt Nam đã hoàn thành chương trình đào tạo về thẩm định địa điểm nhà máy điện hạt nhân với phía Nga. Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam cũng tham gia hợp tác liên quan Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế trên nền tảng lò phản ứng nghiên cứu nhanh đa năng MBIR của Rosatom, qua đó mở thêm khả năng tham gia các nghiên cứu về vật liệu, nhiên liệu và công nghệ hạt nhân.

Ở khối đại học, Đại học Bách khoa Hà Nội và Đại học Nghiên cứu Hạt nhân Quốc gia MEPhI thúc đẩy hợp tác đào tạo trong lĩnh vực năng lượng. Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) công bố hợp tác chiến lược với Kaspersky Việt Nam và hợp tác với Đại học Viễn thông Quốc gia Saint Petersburg trong nghiên cứu, đào tạo và xây dựng phòng thí nghiệm chung về an toàn thông tin.

Diễn đàn còn đưa ra sáng kiến Mạng lưới tri thức Việt – Nga nhằm kết nối các nhà khoa học, chuyên gia và hình thành nhóm nghiên cứu chung. Song song với các phiên thảo luận, hoạt động kết nối đối tác công nghệ được tổ chức để viện, trường và doanh nghiệp hai nước có thể trực tiếp tìm kiếm đối tác nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao công nghệ. PTIT đảm nhiệm tổ chức và điều phối phiên kết nối này.

Đại học Quốc gia TP.HCM, chẳng hạn, đã trực tiếp làm việc tại diễn đàn với Đại học Nghiên cứu Hạt nhân Quốc gia MEPhI về đào tạo nhân lực, nghiên cứu chung, chương trình cấp bằng đôi và trao đổi sinh viên – giảng viên; với Đại học Khoa học và Công nghệ Quốc gia MISIS về khoa học vật liệu và công nghệ lượng tử; cùng Trung tâm Khoa học Liên bang Kostyakov về các hướng nghiên cứu liên quan.

Từ phòng thí nghiệm chung đến sản phẩm có thể ra thị trường

Các phiên chuyên đề tại diễn đàn cho thấy những đề xuất hợp tác đang được cụ thể hóa theo hướng gắn nghiên cứu với sản phẩm và nhu cầu công nghiệp. Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam định hướng chuyển từ đề tài đơn lẻ sang dự án có sản phẩm và lộ trình thương mại hóa; từ hợp tác chủ yếu giữa viện, trường sang mô hình có doanh nghiệp đầu tư và tiếp nhận kết quả ngay từ đầu; đồng thời gắn đào tạo nhân lực với các dự án công nghệ cụ thể.

Trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, Việt Nam đặt vấn đề phát triển năng lực làm chủ chuỗi công nghệ cho Trung tâm Khoa học Công nghệ Hạt nhân, từ đào tạo, thiết kế và chế tạo đến lắp đặt, vận hành, bảo dưỡng. Với công nghệ lượng tử, phía Rosatom đề xuất hợp tác theo ba hướng gồm xây dựng lộ trình phát triển phù hợp nhu cầu Việt Nam, triển khai các ứng dụng cụ thể và đào tạo đội ngũ chuyên sâu.

Đại học Năng lượng Quốc gia Moscow (MPEI) đưa ra một số ý tưởng như phòng thí nghiệm chung về hệ thống năng lượng thông minh và lưới điện vi mô, khoa đào tạo chung về điện hạt nhân và trung tâm nghiên cứu chung về lò phản ứng mô-đun nhỏ. Ở lĩnh vực công nghiệp, PetroVietnam đề xuất cùng đối tác Nga nghiên cứu công nghệ in 3D kim loại và vật liệu phục vụ chế tạo các chi tiết kỹ thuật, hướng đến khả năng sản xuất theo nhu cầu thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào kho linh kiện truyền thống.

Những đề xuất này phù hợp với định hướng mà Bộ trưởng Vũ Hải Quân đưa ra tại diễn đàn: kết nối thế mạnh khoa học cơ bản và công nghệ của Nga với nhu cầu tiếp thu, làm chủ và phát triển công nghệ lõi của Việt Nam. Nga hiện có thế mạnh trong những lĩnh vực như công nghệ hạt nhân, lượng tử, vật liệu mới và an toàn thông tin, trong khi Việt Nam đang ưu tiên xây dựng năng lực ở nhiều công nghệ chiến lược.

Sau diễn đàn, Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Bộ Khoa học và Giáo dục Đại học Nga được đề nghị lựa chọn một số dự án ưu tiên để xây dựng kế hoạch triển khai cụ thể. Cách tiếp cận mới đặt trọng tâm không chỉ vào số lượng thỏa thuận hay đề tài được ký kết, mà vào khả năng tạo ra công nghệ, sản phẩm, đội ngũ nghiên cứu và năng lực sản xuất có thể tiếp tục phát triển sau khi từng dự án kết thúc.

Văn phòng Du học Nga viết nội dung sau khi tham chiếu thông tin từ các nguồn:

• Cổng Thông tin điện tử Chính phủ: baochinhphu.vn/tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-du-dien-dan-khoa-hoc-cong-nghe-viet-nam-lien-bang-nga-102260909185748173.htm
• Bộ Khoa học và Công nghệ: mst.gov.vn/nam-dinh-huong-lon-thuc-day-hop-tac-cong-nghe-chien-luoc-viet-nam-lien-bang-nga-197260909203812521.htm
• Bộ Khoa học và Công nghệ: mst.gov.vn/viet-nam-nga-thuc-day-hop-tac-cong-nghe-chien-luoc-197260910085819201.htm
• Bộ Khoa học và Giáo dục đại học Nga: t.me/minobrnaukiofficial/20456