Việt Nam cần Nga hỗ trợ phát triển công nghệ lượng tử và đào tạo nhân lực

Ngày 8/9 tại Moscow, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm việc với Bộ trưởng Khoa học và Giáo dục Đại học Nga Valery Falkov, đề xuất Nga hỗ trợ Việt Nam xây dựng chiến lược công nghệ lượng tử, thành lập trung tâm nghiên cứu chung về công nghệ chiến lược và mở rộng đào tạo nhân lực khoa học trình độ cao.

Cuộc làm việc diễn ra trước Diễn đàn Khoa học và Công nghệ Việt Nam – Liên bang Nga. Bộ trưởng Vũ Hải Quân đánh giá Nga là một đối tác đặc biệt tin cậy của Việt Nam trong khoa học, công nghệ và giáo dục, đồng thời bày tỏ mong muốn chuyển những nền tảng hợp tác lâu năm thành các chương trình cụ thể trong những lĩnh vực công nghệ mới.

Từ chiến lược lượng tử đến trung tâm nghiên cứu chung

Một trong những đề xuất đáng chú ý nhất của phía Việt Nam là Nga hỗ trợ xây dựng chiến lược phát triển công nghệ lượng tử. Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, từ một chiến lược khung, hai nước có thể xác định những dự án hợp tác cụ thể, đồng thời gắn nghiên cứu công nghệ với nhiệm vụ đào tạo đội ngũ nhân lực có khả năng tham gia lĩnh vực này.

Bộ trưởng Valery Falkov bày tỏ sự quan tâm và ủng hộ đề xuất này. Hai bên dự kiến tiếp tục trao đổi sâu hơn, trong đó nội dung về lượng tử có thể được đưa vào chương trình làm việc của cơ chế hợp tác song phương về giáo dục, khoa học và công nghệ.

Không dừng ở một lĩnh vực riêng lẻ, Việt Nam còn đề xuất thành lập trung tâm nghiên cứu chung tập trung vào các công nghệ chiến lược như lượng tử, công nghệ hạt nhân và trí tuệ nhân tạo. Mô hình được định hướng không chỉ thực hiện nghiên cứu mà còn kết nối với doanh nghiệp và trở thành đầu mối phối hợp đào tạo tiến sĩ giữa hai nước.

Theo đề xuất của phía Việt Nam, hai nước không nhất thiết phải đầu tư một cơ sở hoàn toàn mới. Trung tâm có thể tận dụng hạ tầng sẵn có tại một trường đại học ở Việt Nam. Đại diện Đại học Bách khoa Hà Nội và Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cũng tham gia cuộc làm việc, mở ra khả năng kết nối trực tiếp giữa hợp tác cấp bộ với các cơ sở đào tạo và nghiên cứu lớn.

Phía Nga về nguyên tắc ủng hộ sáng kiến trung tâm nghiên cứu chung và đề nghị hai bên tiếp tục cụ thể hóa mô hình. Những nội dung này dự kiến được thảo luận trong khuôn khổ cơ chế hợp tác liên Chính phủ về giáo dục, khoa học và công nghệ vào cuối năm.

Gắn đào tạo tiến sĩ với các dự án Việt – Nga

Đào tạo nhân lực được xác định là một phần quan trọng của hướng hợp tác mới. Bộ trưởng Valery Falkov cho biết Nga ủng hộ việc Việt Nam cử nhân lực sang đào tạo tiến sĩ tại nước này và cho rằng quá trình đào tạo nên được gắn trực tiếp với các dự án nghiên cứu song phương.

Theo cách tiếp cận được phía Nga đề xuất, nghiên cứu sinh Việt Nam trong thời gian học tại Nga có thể tham gia các nhóm khoa học đang thực hiện dự án chung Việt – Nga. Sau khi trở về nước, họ tiếp tục tham gia hướng nghiên cứu đó tại Việt Nam. Mô hình này có thể giúp quá trình đào tạo nhân lực và hợp tác nghiên cứu được duy trì liên tục thay vì tách thành những chương trình riêng biệt.

Một kinh nghiệm khác được Bộ trưởng Falkov giới thiệu là mô hình “tiến sĩ doanh nghiệp” mà Nga đang thử nghiệm. Trong mô hình này, nghiên cứu sinh phối hợp trực tiếp với doanh nghiệp, thực hiện nghiên cứu gắn với các vấn đề thực tế thay vì chỉ tập trung vào hoạt động học thuật trong trường đại học.

Đây cũng là hướng phù hợp với đề xuất của Việt Nam về trung tâm nghiên cứu chung, khi doanh nghiệp được xác định là một thành phần tham gia từ quá trình nghiên cứu, phát triển công nghệ đến ứng dụng kết quả. Qua đó, hợp tác khoa học Việt – Nga có thể mở rộng từ trao đổi học thuật sang chuỗi liên kết giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Hai bên hiện đã duy trì cơ chế tuyển chọn các nhiệm vụ nghiên cứu chung. Theo số liệu được công bố tại cuộc làm việc, số hồ sơ đăng ký trong đợt gần đây cao gấp ba lần so với năm 2023; bốn dự án đã được lựa chọn để triển khai trong giai đoạn 2027–2029. Việt Nam đề nghị tiếp tục rà soát quy trình tuyển chọn nhằm bảo đảm các đề tài được triển khai liên tục và mang lại kết quả thực chất.

Việt Nam sẽ là khách mời danh dự tại Đại hội các nhà khoa học trẻ Nga

Một điểm đáng chú ý khác trong hợp tác khoa học năm 2026 là Việt Nam được Nga lựa chọn làm quốc gia khách mời danh dự tại Đại hội các nhà khoa học trẻ lần thứ VI, dự kiến diễn ra vào cuối năm. Theo phía Nga, đây là lần đầu tiên sự kiện lựa chọn một quốc gia với tư cách khách mời danh dự.

Phía Nga mong muốn thông qua sự kiện giới thiệu những thành tựu khoa học của Việt Nam, đồng thời tạo môi trường để các nhà nghiên cứu trẻ hai nước thiết lập quan hệ nghề nghiệp. Những nhà khoa học trẻ đang tham gia các dự án chung Việt – Nga và những người có đề xuất hợp tác mới được kỳ vọng sẽ là thành phần quan trọng của hoạt động này.

Việt Nam dự kiến tổ chức đoàn khoảng 50 đại biểu và có thể mở rộng thêm, trong đó ưu tiên các nhà khoa học trẻ đang trực tiếp tham gia những dự án nghiên cứu chung giữa hai nước. Đại hội cũng là một trong những hoạt động quan trọng trong khuôn khổ Năm Khoa học và Giáo dục Nga – Việt 2026.

Những đề xuất tại cuộc làm việc ngày 8/9 được tiếp nối ngay hôm sau tại Diễn đàn Khoa học và Công nghệ Việt Nam – Liên bang Nga với chủ đề “Kết nối công nghệ chiến lược” tại Moscow. Sự kiện có sự tham dự của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Phó Thủ tướng Nga Dmitry Chernyshenko, hai Bộ trưởng cùng các nhà khoa học, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp hai nước.

Từ chiến lược lượng tử, trung tâm nghiên cứu chung đến đào tạo tiến sĩ và kết nối các nhà khoa học trẻ, những nội dung được hai bên trao đổi cho thấy hợp tác khoa học Việt – Nga đang được định hướng sang các công nghệ chiến lược, đồng thời gắn nghiên cứu với đào tạo nhân lực và nhu cầu ứng dụng thực tế.

Văn phòng Du học Nga viết nội dung sau khi tham chiếu thông tin từ các nguồn:

• Bộ Khoa học và Công nghệ: facebook.com/khoahoccongnghedmstcds/posts/pfbid03Y5Crt7YcXgJvNUjUaiLyth7enN7Dk6UtcoBzDEtCjaeStvMMX9NK8yhjjqAay8el
• VnExpress: https://vnexpress.net/viet-nam-de-nghi-nga-ho-tro-xay-dung-chien-luoc-luong-tu-5118134.html
• VnExpress: https://vnexpress.net/nga-goi-y-mo-hinh-tien-si-doanh-nghiep-cho-viet-nam-5118133.html