Hội nghị bàn tròn Nga – Việt về gìn giữ ký ức lịch sử cho thế hệ trẻ

Ngày 4/9 tại Hà Nội, Trung tâm Khoa học và Văn hóa Nga tổ chức Hội nghị bàn tròn “Bảo tồn ký ức lịch sử: Đối thoại Nga – Việt”, quy tụ đại diện Nga, Việt Nam, Belarus, các tổ chức giáo dục, xã hội cùng học sinh, sinh viên. Sự kiện tập trung vào việc gìn giữ ký ức về Chiến tranh thế giới thứ hai và tìm những cách thức phù hợp để đưa di sản lịch sử đến gần hơn với thế hệ trẻ.

Những ký ức lịch sử kết nối Nga và Việt Nam

Phát biểu tại hội nghị, ông Vladimir Murashkin, Giám đốc Trung tâm Khoa học và Văn hóa Nga tại Hà Nội, nhắc lại những mối liên hệ giữa hai dân tộc trong các giai đoạn khó khăn của thế kỷ XX. Theo ông, dù không có chung đường biên giới, nhân dân Nga và Việt Nam có mối quan hệ hữu nghị lâu đời, được thể hiện rõ trong những thời điểm thử thách của lịch sử.

Trong Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, các tình nguyện viên Việt Nam đã tham gia cuộc chiến chống phát xít tại Liên Xô, trong đó có những người tham gia bảo vệ Moskva. Những năm sau đó, Liên Xô dành sự hỗ trợ cho Việt Nam trong cuộc đấu tranh giành độc lập, bảo vệ chủ quyền và thống nhất đất nước. Theo ông Murashkin, hai chặng đường lịch sử cho thấy sự gắn kết giữa hai dân tộc không chỉ hình thành từ quan hệ giữa các nhà nước mà còn từ những trải nghiệm và sự hỗ trợ dành cho nhau trong những giai đoạn khó khăn.

Từ những câu chuyện lịch sử chung, hội nghị mở rộng thảo luận về vai trò của nhà nước, trường học, các tổ chức xã hội và đặc biệt là gia đình trong việc bảo tồn ký ức. Một trong những vấn đề được các đại biểu quan tâm là làm thế nào để lịch sử không chỉ tồn tại trong sách giáo khoa hay kho lưu trữ mà còn trở thành những câu chuyện gần gũi với các thế hệ sau.

Theo ông Murashkin, lịch sử có thể bắt đầu từ những tư liệu rất nhỏ trong mỗi gia đình, như một bức ảnh cũ, lá thư hay lời kể của ông bà. Những hiện vật và ký ức cá nhân giúp các sự kiện lớn của quá khứ gắn với số phận của những con người cụ thể, qua đó tạo nên một cách tiếp cận trực quan hơn đối với người trẻ.

Khi lịch sử được kể từ mỗi gia đình

Tinh thần này được thể hiện ngay tại hội nghị qua phần tham gia của học sinh Trường Phổ thông thuộc Đại sứ quán Nga tại Việt Nam. Thay vì chỉ trình bày các sự kiện lịch sử, các em tìm hiểu chính những thành viên trong gia đình từng tham gia Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, sử dụng ảnh, tài liệu và hồi ức của người thân để xây dựng câu chuyện của mình.

Một câu chuyện khác được chia sẻ từ Vũ Hồng Ngọc, cựu du học sinh tại Saint Petersburg. Những ký ức trong gia đình cô về chiến tranh và nạn đói năm 1945 tại Việt Nam có sự giao thoa với trải nghiệm khi cô sống tại Saint Petersburg, thành phố Leningrad trước đây, nơi từng chịu cuộc phong tỏa kéo dài trong Chiến tranh thế giới thứ hai.

Từ trải nghiệm của mình, Ngọc cho rằng việc kể lại chiến tranh cho thế hệ sau không nhằm nuôi dưỡng hận thù, mà giúp họ hiểu giá trị của hòa bình, sự thấu hiểu và đồng cảm giữa các dân tộc. Bên cạnh kiến thức từ nhà trường, những cuộc trò chuyện giữa ông bà với cháu hay cha mẹ với con có vai trò riêng trong việc giúp lịch sử trở thành một phần của ký ức gia đình.

Cách tiếp cận này cũng được thể hiện qua dự án “Khung ký ức” của Trung tâm Khoa học và Văn hóa Nga. Triển lãm tập hợp hình ảnh và câu chuyện về người thân của cán bộ Trung tâm, đại diện phía Belarus cùng tư liệu về những người từng tham gia Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại. Mỗi bức ảnh gắn với một con người và một câu chuyện riêng, qua đó tái hiện những sự kiện lớn từ góc nhìn của từng số phận cụ thể.

Đưa ký ức lịch sử đến gần thế hệ số

Một vấn đề khác được đặt ra tại hội nghị là cách tiếp cận những thế hệ sinh ra trong thời bình, đặc biệt là Gen Z, khi phần lớn thông tin hàng ngày được tiếp nhận qua Internet và các nền tảng số. Trong bối cảnh đó, việc truyền tải lịch sử không chỉ là cung cấp thông tin mà còn cần tạo động lực để người trẻ chủ động tìm hiểu quá khứ.

Theo Vũ Hồng Ngọc, cùng với việc tiếp cận lịch sử, người trẻ cần được hình thành khả năng kiểm chứng, phân loại và đánh giá nguồn thông tin trước khi tin vào một nội dung trên Internet. Điều này đặt việc giáo dục lịch sử song hành với kỹ năng tiếp nhận thông tin có trách nhiệm trong môi trường số.

Công nghệ đồng thời mở ra thêm những phương thức lưu giữ ký ức. Ảnh, thư từ và tài liệu gia đình có thể được số hóa; những câu chuyện của thế hệ đi trước có thể được ghi lại dưới dạng video, âm thanh hoặc các triển lãm trực tuyến. Tại triển lãm “Khung ký ức”, bên cạnh hình ảnh và tiểu sử, các câu chuyện về nhân vật còn được thể hiện bằng nội dung âm thanh, giúp khách tham quan tiếp cận tư liệu qua nhiều hình thức.

Các đại biểu cũng đề cập khả năng phát triển những dự án chung để thanh niên Nga, Việt Nam và Belarus cùng tìm hiểu những điểm giao thoa trong lịch sử. Hội nghị thống nhất rằng ký ức lịch sử được duy trì không chỉ bằng việc bảo quản tư liệu mà còn thông qua quá trình trao truyền từ người này sang người khác, từ thế hệ này sang thế hệ tiếp theo. Sự kiện kết thúc với hoạt động tham quan triển lãm “Khung ký ức”.

Văn phòng Du học Nga viết nội dung sau khi tham chiếu thông tin từ các nguồn:

• Trung tâm Khoa học và Văn hóa Nga tại Hà Nội: facebook.com/rcnkvn/posts/pfbid02Gu27NnwRd27W5qFqbeWoMmTbWQQtiEi7EeQ9D13fZRYztEZ7pTChsmM2BiVhNE9Kl
• Tạp chí Thời Đại: thoidai.com.vn/gin-giu-ky-uc-lich-su-qua-nhung-khung-hinh-757248.html
• Báo Quân đội nhân dân: qdnd.vn/van-hoa/doi-song/gin-giu-ky-uc-lich-su-ket-noi-cac-the-he-viet-nga-1055915
• Sputnik Việt Nam: kevesko.vn/20260904/nga—viet-va-cau-chuyen-luu-giu-ky-uc-lich-su-cho-the-he-tre-44011866.html