Tòa án Tối cao Nga bác căn cứ đuổi sinh viên vắng ký túc xá quá hai tháng

Tòa án Tối cao Liên bang Nga ngày 28/7 đã tuyên một bộ quy tắc mẫu về ký túc xá sinh viên không còn hiệu lực do chưa được đăng ký theo thủ tục bắt buộc. Vụ việc xuất phát từ trường hợp sinh viên Artyom Dubinin bị yêu cầu rời ký túc xá sau hơn hai tháng vắng mặt, qua đó làm rõ hơn cơ sở pháp lý mà các trường phải tuân thủ khi xử lý quyền ở của sinh viên.

Không thể đuổi sinh viên chỉ dựa vào quy tắc mẫu năm 2007

Theo thông tin chính thức của Tòa án Tối cao Nga, ban lãnh đạo một trường đại học đã áp dụng quy định về ký túc xá để yêu cầu sinh viên Artyom Dubinin rời chỗ ở sau khi anh không sinh sống tại phòng trong hơn hai tháng. Dubinin sau đó khởi kiện hành chính, yêu cầu tuyên văn bản được áp dụng đối với mình không có hiệu lực.

Quy định gây tranh chấp nằm trong bộ “Quy tắc mẫu về nội quy ký túc xá sinh viên” được gửi kèm Công văn số 1276/12-16 của Cơ quan Giáo dục Liên bang Nga năm 2007. Văn bản liệt kê nhiều trường hợp sinh viên có thể bị đưa ra khỏi ký túc xá, trong đó có trường hợp “vắng mặt tại ký túc xá quá hai tháng mà không thông báo bằng văn bản”.

Dubinin cho rằng việc áp dụng hình thức xử lý nghiêm khắc đối với mình là không có căn cứ vì khoảng thời gian vắng mặt rơi vào kỳ nghỉ hè. Theo thông tin Tòa án Tối cao công bố, người khởi kiện cũng lập luận rằng việc đưa một người ra khỏi chỗ ở phải được xem xét trên cơ sở đầy đủ các tình tiết và tuân thủ trình tự pháp luật về nhà ở.

Sau khi xem xét vụ việc ngày 28/7, Tòa án Tối cao chấp nhận toàn bộ yêu cầu của Dubinin. Điểm then chốt trong phán quyết không phải là xác lập một quyền mới cho sinh viên được phép bỏ trống phòng ký túc xá không giới hạn thời gian, mà là tình trạng pháp lý của văn bản năm 2007: bộ quy tắc này chưa được đăng ký theo trình tự bắt buộc nên không thể được sử dụng để điều chỉnh quyền và nghĩa vụ của công dân.

Vì vậy, cách hiểu rằng Nga đã “cho phép sinh viên vắng ký túc xá trên hai tháng mà vẫn mặc nhiên giữ phòng” là không chính xác. Phán quyết trực tiếp bác bỏ khả năng sử dụng bộ quy tắc mẫu chưa được đăng ký nói trên làm căn cứ hạn chế quyền của người ở ký túc xá; còn quyền và nghĩa vụ cụ thể của từng sinh viên vẫn liên quan đến pháp luật hiện hành, hợp đồng thuê chỗ ở và các văn bản nội bộ hợp lệ của cơ sở giáo dục.

Quyền quản lý ký túc xá của trường vẫn được duy trì

Theo Bộ luật Nhà ở Liên bang Nga, phòng trong ký túc xá thuộc nhóm nhà ở chuyên dụng. Việc sử dụng phòng được xác lập bằng hợp đồng thuê nhà ở chuyên dụng, trong đó quy định đối tượng thuê, quyền và nghĩa vụ của các bên. Với ký túc xá dành cho sinh viên, hợp đồng về nguyên tắc được ký cho thời gian người học còn theo học tại cơ sở giáo dục.

Pháp luật Nga vì vậy vẫn trao cho cơ sở giáo dục quyền tổ chức việc phân bổ và quản lý ký túc xá. Tuy nhiên, quyền này phải được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật. Điều 101 Bộ luật Nhà ở quy định bên cho thuê có thể yêu cầu tòa án chấm dứt hợp đồng thuê nhà ở chuyên dụng khi người thuê không thực hiện nghĩa vụ theo hợp đồng hoặc trong những trường hợp khác được pháp luật quy định.

Nếu hợp đồng đã bị chấm dứt hoặc hết hiệu lực mà người ở từ chối trả lại phòng, Điều 103 Bộ luật Nhà ở quy định việc cưỡng chế đưa người đó ra khỏi nhà ở chuyên dụng được thực hiện theo thủ tục tư pháp, trừ những trường hợp đặc biệt do luật quy định. Quy định này cũng cho thấy quyết định quản lý nội bộ và việc cưỡng chế rời khỏi chỗ ở không phải là hai vấn đề hoàn toàn giống nhau về mặt pháp lý.

Đáng chú ý, từ ngày 1/9/2026, hệ thống quản lý ký túc xá sinh viên tại Nga sẽ có một khung pháp lý mới. Luật Liên bang số 34-FZ ngày 20/2/2026 sửa đổi các Điều 29 và 39 của Luật Giáo dục, yêu cầu việc cung cấp chỗ ở cho sinh viên phải được thực hiện theo quy định nội bộ của cơ sở giáo dục nhưng phù hợp với một quy trình mẫu thống nhất do Bộ Khoa học và Giáo dục Đại học cùng Bộ Giáo dục phổ thông Nga ban hành.

Quy trình mẫu này đã được ban hành bằng Lệnh liên bộ số 301/340 ngày 18/5/2026, được đăng ký tại Bộ Tư pháp ngày 26/5 và có hiệu lực từ 1/9. Theo đó, trường vẫn xây dựng văn bản nội bộ của mình, nhưng việc phân bổ chỗ ở phải dựa trên khung thống nhất; mỗi sinh viên ở ký túc xá phải có hợp đồng thuê theo pháp luật nhà ở.

Các trường đồng thời phải công khai trên website và bằng những hình thức dễ tiếp cận khác thông tin về ký túc xá, số lượng chỗ dành cho sinh viên ngoại tỉnh và sinh viên nước ngoài, số phòng riêng dành cho gia đình sinh viên, trình tự cung cấp và thu hồi chỗ ở cũng như mức phí và cách thức thanh toán. Đây là điểm chính xác hơn so với cách diễn giải rằng Luật 34-FZ chỉ đơn thuần yêu cầu trường “minh bạch hơn về ký túc xá”.

Sinh viên Việt Nam cần phân biệt chỗ ở với thủ tục di trú

Đối với sinh viên Việt Nam tại Nga, quyền sử dụng phòng ký túc xá còn liên quan tới một vấn đề khác là đăng ký di trú. Theo pháp luật về đăng ký người nước ngoài, công dân nước ngoài được đăng ký tại địa chỉ nơi họ thực tế cư trú. Vì vậy, việc chuyển khỏi ký túc xá sang một địa chỉ khác có thể kéo theo yêu cầu cập nhật thủ tục đăng ký tại nơi ở mới theo quy định áp dụng đối với từng trường hợp.

Điều này có nghĩa phán quyết ngày 28/7 về bộ quy tắc ký túc xá năm 2007 không làm thay đổi các nghĩa vụ độc lập của sinh viên nước ngoài theo pháp luật di trú. Quyền giữ chỗ ở ký túc xá, hiệu lực của hợp đồng thuê và tình trạng đăng ký di trú là những vấn đề có liên quan nhưng không thể coi là một.

Sinh viên dự định về Việt Nam trong kỳ nghỉ, đi thực tập, trao đổi học thuật hoặc vắng ký túc xá dài ngày vì vậy vẫn cần kiểm tra hợp đồng và quy định hiện hành của chính trường mình. Sau ngày 1/9, quy trình phân bổ và thu hồi chỗ ở phải được trường công khai, giúp người học có thêm căn cứ để xác định trường hợp nào có thể ảnh hưởng tới hợp đồng ký túc xá.

Việc thông báo với trường khi vắng mặt dài ngày cũng cần được phân biệt với quy định “quá hai tháng không báo thì bị đuổi” vừa bị Tòa án Tối cao bác bỏ về hiệu lực. Một trường có thể đặt ra các yêu cầu quản lý hợp pháp trong văn bản nội bộ hoặc hợp đồng, nhưng không thể tiếp tục coi điều khoản của bộ quy tắc mẫu năm 2007 đã bị tuyên không có hiệu lực là căn cứ pháp lý độc lập để tước quyền ở của sinh viên.

Nếu phát sinh yêu cầu trả phòng, tài liệu quan trọng trước hết là hợp đồng thuê ký túc xá, quyết định hoặc thông báo của trường và văn bản nội bộ đang có hiệu lực. Đối với sinh viên nước ngoài, thông tin của bộ phận phụ trách sinh viên quốc tế hoặc đăng ký di trú của trường cũng có ý nghĩa bởi thay đổi địa chỉ cư trú có thể dẫn đến các thủ tục khác ngoài quan hệ thuê ký túc xá.

Phán quyết của Tòa án Tối cao Nga do đó không xóa bỏ quyền quản lý ký túc xá của các đại học. Ý nghĩa trực tiếp của vụ Dubinin là xác lập rằng một văn bản chưa hoàn tất thủ tục pháp lý bắt buộc không thể được sử dụng để điều chỉnh quyền và nghĩa vụ của người học. Từ ngày 1/9/2026, việc quản lý ký túc xá sẽ đồng thời bước sang giai đoạn mới với quy trình mẫu thống nhất và yêu cầu công khai rõ hơn về cách phân bổ, thu hồi chỗ ở cũng như mức phí.

Văn phòng Du học Nga viết nội dung sau khi tham chiếu thông tin từ các nguồn:

• Tòa án Tối cao Liên bang Nga: vsrf.ru/press_center/news/36231/
• Tòa án Tối cao Liên bang Nga, hồ sơ vụ Artyom Dubinin: vsrf.ru/lk/practice/cases/13-36847343
• Công báo pháp luật Nga – Rossiyskaya Gazeta, Luật Liên bang 34-FZ: rg.ru/documents/2026/02/26/fz34-dok.html
• Công báo pháp luật Nga – Rossiyskaya Gazeta, Lệnh liên bộ 301/340: rg.ru/documents/2026/05/29/prikaz301-340-site-dok.html
• Chính phủ Liên bang Nga, quy định đăng ký người nước ngoài: government.ru/docs/all/98160/