Nga phát triển mô hình câu lạc bộ kỹ thuật cho học sinh phổ thông

Dự án toàn Nga “Liga SOT” đang phát triển mô hình giáo dục kỹ thuật dành cho học sinh 11–17 tuổi, kế thừa phương pháp học qua thực hành của các câu lạc bộ kỹ thuật thời Liên Xô nhưng chuyển sang robot, hệ thống tự hành và công nghệ số. Các đội vượt qua vòng tuyển chọn sẽ tham dự vòng chung kết dự kiến diễn ra vào tháng 10/2026.

Từ người sử dụng công nghệ thành người tạo ra công nghệ

Theo Maksim Zhurkin, Giám đốc Trung tâm Dự án đổi mới thuộc tổ chức giáo dục Obrsoyuz, Liga SOT được xây dựng để học sinh tiếp cận công nghệ thông qua giải quyết các nhiệm vụ kỹ thuật thay vì chỉ nghe giảng và ghi nhớ kiến thức. Người học được đặt vào quá trình tạo ra sản phẩm, từ hình thành ý tưởng, thiết kế, lập trình đến thử nghiệm và giải thích lựa chọn kỹ thuật.

Mô hình này gợi lại hệ thống câu lạc bộ kỹ thuật dành cho thanh thiếu niên từng phát triển tại Liên Xô, với các trạm kỹ thuật trẻ, nhà thiếu nhi, câu lạc bộ vô tuyến và mô hình hàng không. Điểm chung được Liga SOT giữ lại là để người học trực tiếp chế tạo, thử nghiệm và sửa lỗi. Khác biệt nằm ở công nghệ: mô hình máy bay và mạch vô tuyến trước đây được mở rộng sang robot, mạng cảm biến, Internet vạn vật và hệ thống tự hành.

Thông tin từ Viện Phát triển Giáo dục Vladimir xác nhận Liga SOT được triển khai như một cuộc thi quy mô toàn Nga nhằm định hướng nghề nghiệp công nghệ thông tin từ sớm, phát hiện học sinh có năng lực và thu hút thanh thiếu niên vào các lĩnh vực công nghệ tiên tiến. Dự án có sự tham gia của Trung tâm Trẻ em toàn Nga Smena và Obrsoyuz, cùng đối tác công nghệ và giáo dục.

Một trong những hướng triển khai song song là xây dựng “Lớp SOT” tại các địa phương. Đây được định hướng thành không gian để học sinh thực hành công nghệ, sử dụng các trình mô phỏng chuyên ngành, xây dựng hồ sơ năng lực số và chuẩn bị cho các vòng thi Liga SOT. Các cơ sở giáo dục tham gia có thể được cung cấp giải pháp nền tảng, tài liệu phương pháp cho giáo viên hướng dẫn và suất tham gia các vòng thi tại những trung tâm liên bang.

Robot, hệ thống tự hành và các bài toán thực hành

Liga SOT tập trung vào những lĩnh vực như robot và hệ thống tự hành, phát triển trò chơi và thể thao điện tử. Thay vì chỉ quan sát thiết bị hoạt động, học sinh phải tìm hiểu mối liên hệ giữa phần cứng, cảm biến, chương trình điều khiển và nhiệm vụ mà hệ thống cần thực hiện.

Ở nội dung robot, người tham dự lắp ráp và lập trình nền tảng “1T REX”, từ cài đặt linh kiện điện tử, tạo chi tiết bằng công nghệ in 3D đến viết chương trình để robot di chuyển theo tuyến đường định trước. Với Internet vạn vật, học sinh làm việc trên mô hình “1T Cyberfarm” mô phỏng một nhà kính thông minh. Nội dung hệ thống tự hành đưa người học tiếp cận kỹ năng điều khiển, trong khi thể thao điện tử được thực hành trên nền tảng chuyên dụng.

Dự án chia người tham dự thành hai nhóm tuổi: 11–13 và 14–17. Yêu cầu đối với từng nhóm được điều chỉnh về độ phức tạp. Với học sinh nhỏ tuổi, trọng tâm là hiểu nguyên lý hoạt động, biết quan sát, thử nghiệm và làm việc với mô hình dưới sự hướng dẫn. Học sinh lớn hơn có thể đi sâu vào kiến trúc hệ thống, tính tự chủ, chất lượng mã lập trình và cách lập luận cho một phương án kỹ thuật.

Theo cách tiếp cận của Liga SOT, việc đưa trẻ tiếp xúc với công nghệ từ khoảng 11 tuổi không đồng nghĩa yêu cầu các em lập tức xử lý những hệ thống phức tạp. Quá trình được thiết kế từ đơn giản đến nâng cao, chẳng hạn điều khiển thiết bị trong môi trường mô phỏng trước khi lập trình mô hình thực tế. Với an ninh mạng, nội dung ban đầu tập trung vào nhận diện nguyên tắc và rủi ro như kỹ thuật xã hội thay vì hướng tới các hoạt động xâm nhập hệ thống.

Mô hình học qua nhiệm vụ thực tế này cũng đã được Obrsoyuz và các đối tác áp dụng trong những hoạt động giáo dục khác. Tại chương trình “Bài học số” tổ chức ở Dagestan tháng 4/2026, học sinh và sinh viên được giao các tình huống thực hành công nghệ thông tin thay cho hình thức nghe giảng truyền thống. Cách tiếp cận này được xác định là một phần nền tảng của các dự án “Lớp SOT” và “Liga SOT” phục vụ định hướng nghề nghiệp sớm.

Kết hợp kỹ thuật truyền thống với năng lực số

Một quan điểm được dự án nhấn mạnh là công nghệ số không thay thế nền tảng kỹ thuật truyền thống. Một hệ thống tự hành vẫn cần kiến thức về cơ học, vật lý và độ bền bên cạnh cảm biến, thuật toán, phần mềm điều khiển và khả năng xử lý dữ liệu.

Theo Maksim Zhurkin, điểm mạnh cần tiếp tục từ truyền thống đào tạo kỹ thuật trước đây là tính nền tảng và chính xác. Lập trình không loại bỏ nhu cầu hiểu vật lý, tương tự mô hình máy tính không thể hoàn toàn thay thế quá trình thử nghiệm nguyên mẫu trong điều kiện thực tế. Vì vậy, mục tiêu không phải biến mọi học sinh thành lập trình viên mà giúp những người có thế mạnh khác nhau phối hợp trong một nhóm kỹ thuật.

Trong một dự án, một thành viên có thể tập trung vào cơ khí, người khác phụ trách điện tử hoặc lập trình, trong khi những thành viên còn lại thực hiện thử nghiệm và trình bày sản phẩm. Làm việc nhóm vì thế được coi là một năng lực cốt lõi, bên cạnh khả năng tự học khi công cụ và nền tảng công nghệ liên tục thay đổi.

Liga SOT cũng đặt vấn đề trách nhiệm kỹ thuật vào quá trình đào tạo. Khi thuật toán tham gia điều khiển thiết bị hoặc tác động tới quyết định của con người, người thiết kế cần tính tới khả năng hệ thống gặp sự cố, độ tin cậy của dữ liệu, quyền truy cập và những hậu quả có thể phát sinh.

Chu kỳ thi đấu của Liga SOT gồm vòng tuyển chọn từ xa và vòng trực tiếp, nơi các đội xử lý tình huống và bảo vệ dự án. Hình thức tuyển chọn trực tuyến được thiết kế để học sinh từ nhiều khu vực của Nga có thể tham gia mà không bị hạn chế bởi khoảng cách địa lý.

Tất cả các đội tham gia nhận chứng nhận, còn những đội có kết quả tốt được trao bằng và phần thưởng của đối tác. Ban tổ chức cũng đang trao đổi với các trường đại học về khả năng ghi nhận thành tích Liga SOT trong tuyển sinh, song hiện chưa có cơ chế tự động cộng điểm cho người tham dự hoặc đoạt giải.

Theo kế hoạch, những sản phẩm tốt nhất sẽ được giới thiệu tại một lễ hội quốc tế vào tháng 10, khép lại chu kỳ hoạt động năm 2026. Địa điểm tổ chức vòng chung kết chưa được ấn định. Do cuộc thi có nhiều hướng công nghệ và hai nhóm tuổi, Liga SOT không lựa chọn một nhà vô địch tuyệt đối mà xác định các đội chiến thắng ở từng nội dung.

Văn phòng Du học Nga viết nội dung sau khi tham chiếu thông tin từ các nguồn:

• Hãng thông tấn RIA: ria.ru/20260729/ligasot-2107545454.html
• Viện Phát triển Giáo dục tỉnh Vladimir: viro33.ru/anons/15144-vserossiyskie-sorevnovaniya-liga-sot/
• Trung tâm Hạ tầng Nghiên cứu Liên bang: innofab.me/news/A-Digital-Lesson-was-held-in-Makhachkala