Học viên Việt Nam dự trường hè vật lý lý thuyết quốc tế tại Nga

Hơn 50 học viên cao học và nghiên cứu sinh từ Việt Nam, Belarus, Bulgaria và Nga đã tham gia Trường quốc tế về các phương pháp tiên tiến của vật lý lý thuyết hiện đại tại Viện Liên hiệp Nghiên cứu Hạt nhân (JINR) ở Dubna, Nga, từ ngày 20-25/7/2026. Chương trình tập trung vào các hệ khả tích, hệ ngẫu nhiên và những phương pháp của vật lý lý thuyết hiện đại.

Trường hè mang tên “Các phương pháp tiên tiến của vật lý lý thuyết hiện đại: Các hệ khả tích và ngẫu nhiên” do Phòng thí nghiệm Vật lý lý thuyết Bogoliubov (BLTP) thuộc JINR tổ chức. Đây là hoạt động thường niên dành cho học viên cao học, nghiên cứu sinh và các nhà nghiên cứu trẻ quan tâm tới vật lý lý thuyết, vật lý toán và những lĩnh vực liên quan.

Phát biểu khai mạc, Phó Giám đốc BLTP Eudzhen Anichash giới thiệu hoạt động nghiên cứu của phòng thí nghiệm và JINR. Theo ông, các nhà khoa học của BLTP công bố khoảng 500 bài báo khoa học mỗi năm, đồng thời tổ chức khoảng 15 hội thảo và hội nghị quốc tế.

Ông nhấn mạnh JINR là một tổ chức kết hợp nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm cơ bản với phát triển công nghệ và đào tạo. Sự kết hợp giữa năng lực nghiên cứu và kinh nghiệm giảng dạy được kỳ vọng giúp các bài giảng tại trường hè vừa bảo đảm chiều sâu khoa học, vừa có khả năng truyền tải kiến thức tới những nhà nghiên cứu trẻ.

Chương trình khoa học được mở đầu với bài giảng của Igor Kolokolov, Giám đốc Viện Vật lý lý thuyết Landau thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga, về dao động và các xoáy kết hợp trong nhiễu loạn. Alan Dzhioev, Trưởng bộ phận tại BLTP, trình bày nội dung liên quan đến cơ học lượng tử trong không gian trạng thái.

Trong sáu ngày, học viên tham gia khoảng 20 buổi giảng về các phương pháp của lý thuyết trường lượng tử, hệ lượng tử phi cân bằng, các hệ ngẫu nhiên cổ điển và những phương pháp của vật lý toán hiện đại. Đây cũng là những nhóm chủ đề chính được JINR công bố khi mở đăng ký cho chương trình năm nay.

Lực lượng học viên đến từ nhiều trường đại học và tổ chức nghiên cứu. Riêng phía Nga có đại diện của Viện Vật lý và Công nghệ Moskva, Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva, Đại học Tổng hợp Quốc gia Saint Petersburg, Đại học Nghiên cứu Hạt nhân Quốc gia MEPhI, Trường Kinh tế Cao cấp, Đại học Kỹ thuật Quốc gia Bauman Moskva, Trung tâm Nghiên cứu Quốc gia “Viện Kurchatov” cùng các trường ở Kazan, Samara và Tomsk.

Theo Thư ký khoa học của trường hè Nikita Lebedev, một số học viên đã trở lại chương trình lần thứ hai hoặc thứ ba. Điều này có thể thực hiện được do nội dung khoa học và đội ngũ giảng viên được cập nhật qua từng năm.

Mikhal Hnatic, đồng Chủ tịch Ban tổ chức, cho biết tiêu chí lựa chọn giảng viên chú trọng đồng thời uy tín trong cộng đồng khoa học và kinh nghiệm sư phạm. Do chủ đề hệ khả tích và ngẫu nhiên có phạm vi rộng, nội dung từng chuỗi bài giảng được xây dựng dựa trên chuyên môn nghiên cứu của mỗi nhà khoa học.

Đội ngũ giảng viên năm 2026 gồm các nhà khoa học của JINR và những chuyên gia được mời từ các viện nghiên cứu, trường đại học. Các chủ đề trải rộng từ chuỗi spin khả tích, phương pháp siêu toán tử trong không gian Liouville và động lực học brane đến nhiễu loạn trong vật lý thống kê phi cân bằng, kỹ thuật giản đồ và các vấn đề của trường spin cao.

Ngoài các bài giảng, ngày 22/7, chương trình có phiên làm việc bên ngoài tại cơ sở Lipnya của JINR. Nhà khoa học Anton Baushev trình bày bài giảng tổng quan về siêu tân tinh. Cũng tại đây, học viên giới thiệu kết quả nghiên cứu của mình trong phiên poster và trao đổi trực tiếp với các đồng nghiệp.

Hoạt động trình bày nghiên cứu là một phần được JINR đưa vào thiết kế của trường hè ngay từ giai đoạn tuyển học viên. Bên cạnh tiếp nhận kiến thức từ các nhà khoa học giàu kinh nghiệm, học viên có cơ hội đưa công trình của mình ra thảo luận, nhận phản hồi và thiết lập các mối liên hệ nghiên cứu.

Trường quốc tế về các phương pháp tiên tiến của vật lý lý thuyết hiện đại đã được BLTP tổ chức trong nhiều năm. Năm 2024, chương trình thu hút hơn 60 học viên từ các trung tâm nghiên cứu và đại học của Nga, Bulgaria và Slovakia. Các khóa học khi đó cũng tập trung vào phương pháp lý thuyết trường, hệ lượng tử và cổ điển phi cân bằng, hệ khả tích cùng những vấn đề hiện đại của vật lý lý thuyết.

Việc học viên Việt Nam có mặt trong nhóm đại biểu quốc tế năm 2026 mở rộng thành phần quốc gia của chương trình. Cùng với Việt Nam, học viên Belarus và Bulgaria tham gia các hoạt động học thuật tại Dubna, trong khi chương trình sử dụng cả tiếng Nga và tiếng Anh làm ngôn ngữ làm việc.

Văn phòng Du học Nga viết nội dung sau khi tham chiếu thông tin từ các nguồn:

• Viện Liên hiệp Nghiên cứu Hạt nhân (JINR): jinr.ru/posts/international-school-advanced-methods-of-modern-theoretical-physics-integrable-and-stochastic-systems-2026/
• Viện Liên hiệp Nghiên cứu Hạt nhân (JINR): jinr.ru/posts/jinr-to-host-international-school-on-theoretical-physics/
• Viện Liên hiệp Nghiên cứu Hạt nhân (JINR): jinr.ru/posts/v-ltf-oiyai-sostoyalas-shkola-po-integriruemym-i-stokhasticheskim-sistemam/
• Phòng thí nghiệm Vật lý lý thuyết Bogoliubov, JINR: bltp.jinr.ru/education.html