Tác phẩm “Hà Nội băm sáu phố phường” được dịch sang tiếng Nga

Lễ ra mắt bản tiếng Nga của tác phẩm “Hà Nội băm sáu phố phường” vừa diễn ra tại Trung tâm Văn học Phương Đông thuộc Thư viện Quốc gia Nga ở Matxcơva, thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu và độc giả yêu văn học Việt Nam. Cuốn sách của nhà văn Thạch Lam được nhóm sinh viên Viện Các nước Á – Phi thuộc Đại học Tổng hợp Quốc gia Matxcơva mang tên Lomonosov dịch sang tiếng Nga dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Văn hóa học Elena Gordienko.

Trong bối cảnh số lượng sách Việt Nam xuất bản tại Nga còn hạn chế, việc một tác phẩm văn học kinh điển của Việt Nam được chuyển ngữ và phát hành được xem là sự kiện đặc biệt, mở thêm cơ hội để độc giả Nga tiếp cận văn hóa, đời sống và không gian Hà Nội những năm 1930 qua góc nhìn giàu chất thơ của Thạch Lam.

Từ giảng đường đến bản dịch hoàn chỉnh

Theo Tiến sĩ Elena Gordienko, “Hà Nội băm sáu phố phường” là một trong những tác phẩm được độc giả Việt Nam đặc biệt yêu mến, vì vậy bà đã đưa cuốn sách vào chương trình giảng dạy văn học Việt Nam dành cho sinh viên. Từ đó, ý tưởng dịch tác phẩm sang tiếng Nga được hình thành như một bài tập học thuật dành cho sinh viên năm thứ tư và học viên cao học của Viện Các nước Á – Phi.

Bà cho biết quá trình thực hiện kéo dài suốt một học kỳ. Sáu sinh viên năm cuối cùng học viên cao học Masha Shcherbenko đọc từng chương ở nhà, tóm tắt nội dung trên lớp rồi tiến hành dịch thuật. Sau mỗi phần, cả nhóm cùng trao đổi về những khó khăn trong chuyển ngữ, tìm hiểu các chi tiết đời sống Hà Nội thời kỳ 1930 và tiếp tục chỉnh sửa bản dịch.

“Đây không phải thử thách đơn giản đối với sinh viên Nga. Các em phải hiểu được ý đồ của tác giả, cố gắng truyền tải văn phong, nhịp điệu nguyên tác và giữ được cảm giác chân thực của cuộc sống thời bấy giờ”, bà Elena Gordienko chia sẻ. Theo bà, khó khăn lớn nhất nằm ở khâu hiệu đính, bởi mỗi sinh viên có phong cách thể hiện khác nhau: có bản dịch giàu chất văn nhưng thiếu độ chính xác, có bản lại chặt chẽ nhưng khô khan. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra một cuốn sách có phong cách thống nhất.

Kết quả cuối cùng được đánh giá là một chỉnh thể trọn vẹn, tái hiện hình ảnh Hà Nội cổ kính với những góc phố, món ăn và nhịp sống giàu chất hoài niệm. Tác phẩm của Thạch Lam vốn được xuất bản sau khi ông qua đời năm 1943, mang đậm cảm xúc yêu thương xen lẫn chút châm biếm và nỗi buồn về một Hà Nội đang đổi thay.

Sinh viên Nga khám phá Hà Nội qua văn chương Việt

Đối với nhiều sinh viên tham gia dự án, đây là lần đầu tiên họ dịch một tác phẩm văn học nghệ thuật nước ngoài. Matvey Boyko cho biết quá trình học tập trước đó chủ yếu tập trung vào dịch thuật chính trị – xã hội nên việc tiếp cận văn chương của Thạch Lam mang lại trải nghiệm hoàn toàn khác.

“Cuốn sách này đối với tôi giống như một làn gió mới. Thật khó khăn khi truyền tải phong cách độc đáo của nhà văn Thạch Lam, nhưng tôi tin rằng chúng tôi đã làm được”, Matvey Boyko nói và cho rằng nền tảng tiếng Việt được trang bị tại trường là yếu tố quan trọng giúp nhóm hoàn thành bản dịch.

Mikhail Osin đặc biệt chú ý tới cách Thạch Lam kết hợp khéo léo giữa các chủ đề văn hóa, nghệ thuật và đời sống trong những câu chuyện về ẩm thực Hà Nội. Theo anh, mỗi chương sách đều có sức hấp dẫn riêng và giúp độc giả khám phá thêm về đất nước, con người Việt Nam.

Trong khi đó, Baina Derbetova cho rằng tác phẩm mang đậm chất thơ và thể hiện tình yêu sâu sắc của tác giả dành cho từng góc phố Hà Nội xưa. “Khi đọc và dịch tác phẩm này, tôi lại nhớ về những lần lang thang dạo chơi ở Hà Nội và luôn mong muốn được quay trở lại để ngắm nhìn những con phố nhỏ ấy dưới một lăng kính khác”, cô chia sẻ.

Maxim Dunaev, người dịch chương viết về các biển hiệu tiếng Pháp ở Hà Nội, nhận xét Thạch Lam đã thể hiện cái nhìn châm biếm hóm hỉnh về ảnh hưởng văn hóa Pháp trong xã hội Việt Nam thời kỳ đó. Theo anh, xuyên suốt tác phẩm là nỗi hoài niệm về một thế giới truyền thống đang dần mai một, đồng thời cũng phản ánh sự cởi mở với những biến đổi của thời đại mới.

Sức hút của “Hà Nội băm sáu phố phường” tại Nga

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngữ văn Tatyana Filimonova, chuyên gia nghiên cứu văn học Việt Nam, đánh giá “Hà Nội băm sáu phố phường” không chỉ hấp dẫn với giới Việt Nam học mà còn có giá trị như một công trình địa chí văn hóa.

Theo bà, tác phẩm chịu ảnh hưởng của thể loại phóng sự Pháp về lịch sử và truyền thống, vốn phổ biến ở Việt Nam những năm 1930. Tuy nhiên, Thạch Lam đã vận dụng hình thức đó để kể câu chuyện về chính truyền thống và văn hóa Việt Nam.

Ấn bản tiếng Nga được in bìa cứng, kèm nhiều ảnh đen trắng về các con phố Hà Nội xưa, góp phần tái hiện không gian đô thị cổ kính trong từng chương sách. Đợt in thử nghiệm đầu tiên với 100 bản đã nhanh chóng được bán hết và độc giả hiện tiếp tục chờ đợi đợt phát hành tiếp theo.

Việc một tác phẩm văn học Việt Nam được giới thiệu tại Nga trong bối cảnh số lượng sách Việt xuất bản bằng tiếng Nga còn ít được xem là tín hiệu đáng chú ý trong hoạt động giao lưu văn hóa giữa hai nước. Qua bản dịch này, độc giả Nga có thêm cơ hội tiếp cận đời sống Hà Nội gần một thế kỷ trước, cùng những lát cắt văn hóa và ký ức đô thị được Thạch Lam ghi lại bằng giọng văn giàu cảm xúc.