Nghiên cứu mới về cách sinh viên chọn ngành học tại Nga

Các nhà khoa học thuộc Học viện Giáo dục Nga (RAO) vừa công bố kết quả nghiên cứu về việc lựa chọn ngành học của sinh viên nhập học tại các trường đại học. Nghiên cứu được thực hiện trên hơn 7.000 sinh viên năm nhất tại 31 trường đại học thuộc 8 khu vực liên bang, nhằm phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định nghề nghiệp của thế hệ trẻ.

Theo thông báo từ RAO, kết quả cho thấy lựa chọn ngành học của sinh viên hiếm khi chỉ dựa trên một yếu tố duy nhất. Ngược lại, quyết định này hình thành từ sự kết hợp phức tạp giữa động cơ cá nhân như sở thích, khả năng, cùng với yếu tố bên ngoài như nhu cầu thị trường lao động, uy tín ngành nghề hay áp lực xã hội. Các nhà nghiên cứu nhận thấy động cơ học tập không phải là tập hợp các lý do rời rạc mà là một hệ thống có cấu trúc, trong đó một số yếu tố củng cố lẫn nhau, trong khi các yếu tố khác chỉ đóng vai trò phụ trợ.

GS., TS. Sergey Malykh, Viện trưởng Phân khoa Tâm lý học và Sinh lý học lứa tuổi thuộc RAO, giải thích: “Điểm mới của nghiên cứu là việc xem xét lựa chọn ngành học không phải là tập hợp các động cơ riêng lẻ mà là hệ thống các động cơ có mối liên hệ với nhau. Trên cơ sở này, chúng tôi xác định được những hồ sơ điển hình của sinh viên, phản ánh các kết hợp ổn định của các động cơ nền tảng cho lựa chọn lộ trình giáo dục.”

Kết quả nghiên cứu đã phân loại sinh viên thành năm nhóm chính dựa trên động cơ chọn ngành:

• Nhóm quan tâm đến sở thích cá nhân kết hợp với uy tín và tính cần thiết của ngành – chiếm 32% sinh viên.
• Nhóm tự chủ, lựa chọn dựa trên mong muốn cá nhân và năng lực của bản thân – chiếm 27%.
• Nhóm cân nhắc cả động cơ nội tại và yếu tố tài chính, chú trọng tiềm năng thu nhập – chiếm 24%.
• Nhóm dựa trên khả năng trúng tuyển dễ dàng, trong đó động cơ nội tại ít được chú trọng – chiếm 12%.
• Nhóm kết hợp sở thích cá nhân với ý kiến gia đình và nguồn lực hỗ trợ, chiếm 5% tổng số sinh viên.

Trong số các sinh viên tham gia khảo sát, 38% học các ngành tự nhiên, kỹ thuật, toán học và công nghệ thông tin, trong khi 62% theo học các ngành nhân văn, sư phạm và khoa học xã hội. Các nhà nghiên cứu lưu ý rằng các ngành kỹ thuật và tự nhiên thường được lựa chọn dựa trên định hướng thị trường lao động và triển vọng nghề nghiệp, phản ánh xu hướng thực dụng kết hợp với sở thích cá nhân.

Theo GS. Sergey Malykh, nghiên cứu có giá trị thực tiễn cao cho cả trường trung học và đại học, giúp định hướng nghề nghiệp trở nên đích xác và phù hợp hơn với từng học sinh, sinh viên. Những thông tin về hồ sơ động lực học tập cho phép nhà trường phát hiện sớm những quyết định chọn ngành không ổn định hoặc bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài, từ đó trao đổi, tư vấn các phương án thay thế.

Những dữ liệu này cũng giúp các trường đại học điều chỉnh các chương trình định hướng và hỗ trợ sinh viên năm nhất thích nghi với môi trường học tập. Ví dụ, hiểu được loại hồ sơ động cơ thường gặp ở sinh viên các ngành khác nhau sẽ giúp giảng viên và cố vấn học tập thiết kế các khóa học, hội thảo, hoặc các buổi tư vấn phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả học tập và giảm thiểu tình trạng bỏ học giữa chừng.

Nghiên cứu là một phần của dự án rộng hơn, tập trung vào vai trò của các yếu tố nhận thức trong việc lựa chọn các ngành đào tạo công nghệ cao. Dự án được thực hiện với sự hỗ trợ của Quỹ Khoa học Nga, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc cải thiện chính sách giáo dục, kết hợp giữa nhu cầu xã hội, thị trường lao động và sở thích cá nhân của thế hệ trẻ.

Các chuyên gia cho rằng, việc nghiên cứu động cơ lựa chọn nghề nghiệp không chỉ giúp sinh viên và trường học xác định lộ trình học tập hợp lý mà còn đóng góp vào việc hoạch định chính sách giáo dục quốc gia, từ việc thiết kế chương trình đào tạo đến nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội.