Dấu ấn Việt Nam tại Olympic Dự án hóa học quốc tế năm 2026 tại Nga

Theo thông tin từ Hội Hóa học Việt Nam, năm 2026 đánh dấu lần thứ ba học sinh Việt Nam tham dự vòng chung kết Kỳ thi Olympic Dự án Hóa học Quốc tế (International Project Chemistry Olympiad – IPCO), được tổ chức tại Khoa Hóa học, Trường Đại học Quốc gia Moscow, Liên bang Nga. Tại một sân chơi khoa học mang đậm tính nghiên cứu và thực hành ở trình độ cao, đoàn học sinh Việt Nam tiếp tục đạt được những kết quả đáng tự hào, khẳng định năng lực và bản lĩnh của thế hệ học sinh yêu thích hóa học trên trường quốc tế.

Ở vòng chung kết năm nay, em Lê Nguyên Kiệt, học sinh lớp 10 chuyên Hóa Sư phạm của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, đã xuất sắc giành huy chương vàng. Bên cạnh đó, hai học sinh Nguyễn Khang Duy (lớp 10 chuyên Hóa, Trường THPT Chuyên Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên) và Thái Hồng Quỳnh Chi (lớp 11A Hóa 1, Trường THPT Chuyên Hà Nội – Amsterdam) cùng giành huy chương đồng. Đây là thành tích rất đáng trân trọng, bởi IPCO được đánh giá là một trong những kỳ thi khoa học khó, đòi hỏi thí sinh không chỉ nắm vững kiến thức hóa học mà còn có tư duy nghiên cứu, khả năng thiết kế và triển khai dự án trong điều kiện phòng thí nghiệm thực tế.

Kỳ thi Olympic Dự án Hóa học Quốc tế được tổ chức từ năm 2019, dành cho học sinh trung học phổ thông từ lớp 8 đến lớp 11 (theo hệ giáo dục của Liên bang Nga). Khác với các kỳ thi hóa học truyền thống thiên về giải bài tập, IPCO tập trung vào các dự án nghiên cứu, mô phỏng quy trình làm việc của các nhà khoa học chuyên nghiệp. Chính vì vậy, mỗi tấm huy chương tại cuộc thi này không chỉ là kết quả của sự chăm chỉ học tập mà còn phản ánh năng lực nghiên cứu độc lập và kỹ năng thực hành hóa học của học sinh.

Hành trình vượt qua các vòng thi đầy thử thách

Để góp mặt tại vòng chung kết ở Moscow, các thí sinh Việt Nam phải trải qua quá trình tuyển chọn nghiêm ngặt ngay từ trong nước. IPCO năm 2026 gồm hai phần thi chính: vòng thi loại và vòng thi thực hành (vòng chung kết).

Ở vòng loại được tổ chức tại Việt Nam, căn cứ vào thành tích học tập và năng lực chuyên môn, các thí sinh được mời tham gia phỏng vấn bằng tiếng Anh liên quan đến hóa học. Nội dung phỏng vấn trải dài từ những câu hỏi cơ bản đến các vấn đề nâng cao về hóa vô cơ, hóa hữu cơ, đặc biệt là những câu hỏi tình huống đòi hỏi học sinh vận dụng kiến thức chuyên sâu để phân tích và giải quyết. Đây là vòng thi mang tính sàng lọc cao, nhằm lựa chọn những gương mặt có nền tảng kiến thức vững vàng, khả năng tư duy logic và năng lực trình bày khoa học bằng ngoại ngữ.

Sau vòng loại, bốn học sinh đã được lựa chọn vào đội tuyển Việt Nam tham dự vòng chung kết IPCO năm 2026. Đó là các em Thái Hồng Quỳnh Chi và Đỗ Đình Nguyên đến từ Trường THPT Chuyên Hà Nội – Amsterdam; Nguyễn Khang Duy đến từ Trường THPT Chuyên Thái Nguyên; và Lê Nguyên Kiệt đến từ Trường THPT Chuyên Sư phạm, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.

Vòng chung kết diễn ra tại Khoa Hóa học, Trường Đại học Quốc gia Moscow, gồm hai phần. Ở phần thứ nhất, các thí sinh được giao một đề bài dự án hóa học trước khoảng 10 ngày và phải đề xuất ý tưởng thực hiện dự án. Sau khi trình bày và bảo vệ ý tưởng trước hội đồng giám khảo, thí sinh bước vào phần thực hành trong phòng thí nghiệm, diễn ra trong hai buổi liên tiếp, mỗi buổi kéo dài 4 tiếng. Trong quá trình thực hiện dự án, thí sinh chỉ được sử dụng các hóa chất nằm trong danh mục do ban tổ chức quy định, điều này đòi hỏi khả năng tính toán chính xác, tư duy linh hoạt và kỹ năng thao tác an toàn, hiệu quả.

Những dự án nghiên cứu mang tính học thuật cao

Bốn dự án của đoàn học sinh Việt Nam tại IPCO 2026 đều mang đậm tính nghiên cứu, gắn với các nội dung hóa học hiện đại và có độ khó cao.

Dự án của em Thái Hồng Quỳnh Chi tập trung vào việc tổng hợp và tinh chế 2-thiophene boronic acid từ 2-bromothiophene và butyllithium. Trước khi tiến hành tổng hợp, thí sinh phải xác định chính xác nồng độ của dung dịch butyllithium do ban tổ chức cung cấp, một bước quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả và độ an toàn của toàn bộ quá trình phản ứng.

Em Nguyễn Khang Duy thực hiện dự án tổng hợp ligand 1,3-diphenylpropane-1,3-dione (DBM), sau đó sử dụng ligand này để tổng hợp và xác định cấu trúc của một phức chất. Dự án đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về hóa học phối trí cũng như kỹ năng phân tích sản phẩm sau phản ứng.

Trong khi đó, dự án của em Đỗ Đình Nguyên là tổng hợp ligand N,N,N′,N′-tetramethylmethanediamine (TMMDA) và từ đó tổng hợp, xác định một phức chất tương ứng. Đây là một bài toán nghiên cứu không đơn giản, yêu cầu thí sinh kiểm soát tốt các điều kiện phản ứng và hiểu rõ vai trò của ligand trong việc tạo phức.

Dự án của em Lê Nguyên Kiệt, người giành huy chương vàng, là tổng hợp ligand dibenzylideneacetone (DBA) và tiếp tục sử dụng ligand này để tổng hợp, xác định một phức chất. Với cách tiếp cận khoa học chặt chẽ, thao tác thí nghiệm chính xác và phần trình bày thuyết phục trước hội đồng giám khảo, dự án của Lê Nguyên Kiệt đã được đánh giá rất cao.

Các dự án trên đều được đánh giá là đầy thách thức nhưng cũng rất thú vị, tạo cơ hội cho học sinh Việt Nam tiếp cận phương pháp nghiên cứu khoa học hiện đại trong môi trường học thuật quốc tế.

Nhìn lại những năm gần đây, thành tích của học sinh Việt Nam tại IPCO cho thấy sự tiến bộ rõ rệt và bền vững. Năm 2024, đoàn Việt Nam giành một huy chương vàng và một huy chương đồng. Năm 2025, học sinh Việt Nam tiếp tục mang về một huy chương vàng. Đến năm 2026, việc tiếp tục giành huy chương vàng và đồng không chỉ nối dài chuỗi thành tích mà còn khẳng định hướng đi đúng đắn trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học theo hướng nghiên cứu và thực hành.

Đáng chú ý, Khoa Hóa học của Trường Đại học Lomonosov, nơi tổ chức IPCO, cũng sẽ là địa điểm đăng cai Olympic Hóa học Quốc tế Mendeleev năm 2026. Điều này càng cho thấy môi trường thi đấu mà học sinh Việt Nam đang tham gia là một trong những trung tâm học thuật hàng đầu thế giới về hóa học. Thành công của các em không chỉ là niềm tự hào cá nhân, gia đình và nhà trường, mà còn góp phần nâng cao vị thế của giáo dục khoa học Việt Nam trên bản đồ quốc tế.