Lễ kỷ niệm 70 năm Việt Nam là thành viên JINR

Ngày 15/9, tại Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST) và Viện Liên hợp Nghiên cứu Hạt nhân (JINR) tổ chức lễ kỷ niệm 70 năm Việt Nam là thành viên JINR, kết hợp hội thảo khoa học về định hướng hợp tác trong giai đoạn mới. Sự kiện đánh dấu bước chuyển từ tham gia nghiên cứu sang cùng phát triển năng lực khoa học, nhân lực và công nghệ.

Việt Nam tham gia JINR từ khi viện nghiên cứu quốc tế này được thành lập năm 1956. Sau bảy thập kỷ, hợp tác không chỉ duy trì trong lĩnh vực vật lý hạt nhân và vật lý năng lượng cao mà còn mở rộng sang đào tạo, phát triển hạ tầng nghiên cứu và các hướng khoa học liên ngành. JINR hiện có 7 phòng thí nghiệm với hơn 5.300 cán bộ, nhà khoa học đến từ hơn 30 quốc gia.

Phát biểu tại lễ kỷ niệm, Chủ tịch VAST Trần Hồng Thái cho rằng giá trị của quan hệ hợp tác không chỉ nằm ở các công trình khoa học hay cơ hội tiếp cận cơ sở nghiên cứu hiện đại. JINR còn tạo môi trường để các nhà khoa học Việt Nam trực tiếp tham gia quá trình tạo ra tri thức mới, qua đó góp phần xây dựng nền tảng cho sự phát triển của vật lý hạt nhân, vật lý hạt cơ bản và vật lý năng lượng cao trong nước.

Trong 70 năm hợp tác, hơn 130 cán bộ Việt Nam đã được đào tạo ở trình độ tiến sĩ và tiến sĩ khoa học; hiện có 48 cán bộ Việt Nam làm việc tại JINR. Riêng giai đoạn 2024–2026, Việt Nam triển khai 7 đề tài hợp tác trọng điểm, bao gồm nghiên cứu vật liệu bền bức xạ phục vụ lò phản ứng và công nghiệp hạt nhân, ứng dụng kỹ thuật hạt nhân trong y học, nghiên cứu tác động của bức xạ và thiết kế, chế tạo máy gia tốc. Quan hệ giữa JINR với Việt Nam hiện còn được triển khai thông qua các chương trình nghiên cứu và đào tạo với 11 trường đại học, viện nghiên cứu.

Một trong những trọng tâm được thảo luận tại Hà Nội là chuẩn bị nguồn nhân lực cho các lĩnh vực công nghệ cao và hạ tầng nghiên cứu mới. Giám đốc JINR Grigory Trubnikov đánh giá việc phát triển các dự án hạ tầng quy mô lớn tại Việt Nam đặt ra yêu cầu đào tạo sớm đội ngũ kỹ sư và nhà khoa học trình độ cao. Theo JINR, đầu tư vào nguồn nhân lực trẻ đồng thời là đầu tư cho tương lai của khoa học và công nghệ cũng như khả năng tham gia sâu hơn vào cộng đồng nghiên cứu quốc tế.

Các bên cũng hướng tới mở rộng cơ hội để sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh và nhà khoa học trẻ Việt Nam tham gia các nhóm nghiên cứu, thí nghiệm và dự án quốc tế tại JINR. Những chương trình như NICA và ARIADNA cho phép các nhóm Việt Nam tiếp cận thiết bị, công nghệ mới và làm việc trực tiếp với mạng lưới nghiên cứu quốc tế.

Một hướng hợp tác đáng chú ý trong giai đoạn tới là từng bước đưa công nghệ, thiết bị và năng lực nghiên cứu từ JINR về Việt Nam. VAST và JINR hướng tới xây dựng các phòng thí nghiệm chung, trong đó có định hướng phát triển phòng thí nghiệm nghiên cứu vật lý hạt nhân gắn với công nghệ máy gia tốc và ứng dụng bức xạ năng lượng cao. Hợp tác cũng được mở rộng sang vật liệu tiên tiến, y học, công nghệ bán dẫn và những lĩnh vực công nghệ cao khác.

Theo định hướng được trình bày tại hội thảo, các dự án hợp tác mới sẽ gắn nhiều hơn với nhu cầu phát triển trong nước, đồng thời khai thác các cơ sở nghiên cứu lớn của JINR để hình thành những nhóm nghiên cứu mạnh. Việt Nam cũng được định hướng tăng cường kết nối giữa JINR với cộng đồng khoa học Đông Nam Á.

Trong khuôn khổ chương trình, các chuyên gia Việt Nam và JINR trao đổi về cơ chế hội nhập khoa học – công nghệ quốc tế, phát triển nhân lực cho các ngành công nghệ cao và năng lượng nguyên tử. Các nhà khoa học JINR cũng giới thiệu những hướng nghiên cứu tại các cơ sở quy mô lớn như tổ hợp máy gia tốc NICA cùng các phòng thí nghiệm về neutron, khoa học vật liệu, khoa học sự sống và sinh học bức xạ.

Dịp kỷ niệm còn ghi nhận đóng góp của nhiều thế hệ nhà khoa học hai bên. VAST và JINR đã trao kỷ niệm chương cho các nhà quản lý, nhà khoa học có đóng góp đối với khoa học và hợp tác quốc tế. Theo VAST, giai đoạn tiếp theo của quan hệ với JINR được định hướng chuyển từ hợp tác theo từng nhiệm vụ sang cùng xây dựng năng lực, kết nối các nhóm nghiên cứu và hệ sinh thái khoa học.

Một ngày trước lễ kỷ niệm, Trung tâm Thông tin JINR tại Việt Nam cũng được khai trương tại Viện Vật lý thuộc VAST. Đây là trung tâm thông tin đầu tiên của JINR tại Đông Nam Á, tạo thêm đầu mối kết nối các nhà khoa học, cơ sở đào tạo và sinh viên trong khu vực với các chương trình nghiên cứu của viện.

Sau chương trình tại Hà Nội, ngày 16/9, đoàn JINR tiếp tục làm việc tại Nha Trang với Viện Hải dương học và Trường Đại học Nha Trang. Nội dung trao đổi mở rộng sang ứng dụng các phương pháp vật lý hạt nhân trong nghiên cứu biển, giám sát môi trường, đào tạo nhân lực kỹ thuật và các ứng dụng của bức xạ neutron, bức xạ ion hóa trong khoa học vật liệu, sinh học và nghiên cứu hệ sinh thái biển.

Văn phòng Du học Nga viết nội dung sau khi tham chiếu thông tin từ các nguồn:

• Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam: vast.gov.vn/web/guest/tin-chi-tiet/-/chi-tiet/70-nam-viet-nam-jinr-tu-hop-tac-nghien-cuu-%C4%91en-cung-kien-tao-nang-luc-khoa-hoc-155803-428.html
• Viện Liên hợp Nghiên cứu Hạt nhân (JINR): jinr.ru/posts/ot-yubileya-k-novym-proektam-v-khanoe-i-nyachange-otmetili-70-letie-vetnama-v-oiyai/
• Trung tâm Khoa học và Văn hoá Nga tại Hà Nội: facebook.com/rcnkvn/posts/pfbid02Z49xhmSJgC65tx1dnhuNjp7RmFKdcPEfn9AcxE6K1DGcojqvLx6jUj83D8BYXaocl