ĐHQG-HCM mở hướng đào tạo nhân lực hạt nhân tại JINR

Ngày 8/9 tại thành phố Dubna, đoàn Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (ĐHQG-HCM) làm việc với Viện Liên hiệp Nghiên cứu Hạt nhân (JINR), hướng tới hợp tác đào tạo nhân lực và nghiên cứu trong vật lý hạt nhân, lượng tử, vật liệu, công nghệ nano và khoa học dữ liệu. Hai bên cũng thống nhất chuẩn bị một thỏa thuận hợp tác, mở đường cho các chương trình cụ thể trong thời gian tới.

Đoàn ĐHQG-HCM do GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc ĐHQG-HCM dẫn đầu, với sự tham gia của lãnh đạo Trường Đại học Bách khoa, Trường Đại học Khoa học tự nhiên và các đơn vị phụ trách khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo. Phía JINR có Phó Giám đốc Sergey Kulikov, Viện sĩ Boris Sharkov cùng lãnh đạo các phòng thí nghiệm và các nhà khoa học Việt Nam đang làm việc tại Viện.

Ưu tiên đào tạo đội ngũ khoa học nòng cốt

Một trọng tâm được ĐHQG-HCM đặt ra là phát triển nguồn nhân lực trong vật lý hạt nhân, vật lý hạt, vật lý ion nặng, vật lý lượng tử, vật liệu tiên tiến, công nghệ nano, toán ứng dụng, sinh học bức xạ và khoa học dữ liệu. Các hình thức được thảo luận gồm trao đổi học viên cao học, nghiên cứu sinh, giảng viên và nhà khoa học, cũng như đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh.

ĐHQG-HCM đặc biệt đề xuất mô hình “đào tạo người đào tạo” (train the trainer), lựa chọn giảng viên và nhà khoa học trẻ có năng lực sang JINR học tập, nghiên cứu và nâng cao chuyên môn. Sau khi trở về Việt Nam, đội ngũ này có thể tiếp tục tham gia đào tạo thế hệ nhân lực tiếp theo, qua đó tạo hiệu ứng lâu dài thay vì chỉ dừng ở những chương trình trao đổi cá nhân. JINR cho biết sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam nâng cao năng lực, trong đó có công nghệ máy gia tốc và lò phản ứng.

Phía JINR cho biết hiện có hơn 40 cán bộ Việt Nam làm việc tại Viện và kỳ vọng con số này tiếp tục tăng. Theo JINR, nhu cầu nhân lực khoa học và kỹ thuật của Việt Nam đang gia tăng cùng các dự án trong lĩnh vực hạt nhân và cơ sở hạ tầng nghiên cứu mới. Viện dự kiến tham gia hỗ trợ phát triển hạ tầng khoa học cũng như đào tạo nhân lực cho khoa học và ngành công nghiệp hạt nhân Việt Nam.

Theo phía Nga, ba hướng hợp tác chính được ĐHQG-HCM đề xuất gồm đưa nghiên cứu sinh tham gia các chương trình đào tạo của JINR, tạo cơ hội cho giảng viên nâng cao chuyên môn thông qua các chương trình trao đổi và thực tập, đồng thời hình thành các nghiên cứu khoa học chung. Công nghệ lượng tử, mô phỏng lượng tử và vật lý hạt nhân được xác định trong nhóm chủ đề ưu tiên ban đầu.

Một công cụ khác để mở rộng khả năng tiếp cận JINR là mạng lưới Trung tâm Thông tin của Viện tại Việt Nam. Sau cuộc làm việc, Trung tâm Thông tin JINR đầu tiên tại Đông Nam Á đã chính thức khai trương ngày 14/9 tại Viện Vật lý thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam ở Hà Nội. Trung tâm được định hướng làm đầu mối kết nối các tổ chức Việt Nam với JINR, phổ biến cơ hội nghiên cứu, đào tạo và các chương trình dành cho nhà khoa học trẻ.

ĐHQG-HCM và JINR cũng trao đổi khả năng mở thêm đầu mối tương tự tại TP.HCM. Nếu được triển khai, cơ chế này có thể giúp sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên khu vực phía Nam tiếp cận thuận lợi hơn với các chương trình của JINR.

Tiếp cận hạ tầng nghiên cứu lớn tại Dubna

Hợp tác dự kiến không chỉ giới hạn trong đào tạo. ĐHQG-HCM mong muốn kết nối các nhóm khoa học của mình với những dự án và hạ tầng nghiên cứu quy mô lớn tại JINR, qua đó phát triển nghiên cứu chung về vật lý hạt nhân, vật lý vật chất ngưng tụ, quang tử học, khoa học vật liệu, công nghệ nano và sinh học bức xạ.

Trong chuyến thăm, đoàn Việt Nam đã trực tiếp tìm hiểu Tổ hợp máy gia tốc NICA thuộc Phòng thí nghiệm Vật lý Năng lượng cao Veksler và Baldin, Trung tâm Công nghệ Nano, Phòng thí nghiệm Phản ứng Hạt nhân Flerov và Phòng thí nghiệm Sinh học Bức xạ. Đây là những cơ sở có thể trở thành điểm kết nối cho các nhóm nghiên cứu và nghiên cứu sinh Việt Nam trong những chương trình hợp tác tương lai.

Bên cạnh các lĩnh vực truyền thống của JINR, ĐHQG-HCM đề xuất mở rộng hợp tác sang bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử, năng lượng hạt nhân và hàng không vũ trụ. Trường cũng mong muốn tiếp nhận tư vấn chuyên môn và kinh nghiệm từ JINR trong quá trình xây dựng, phát triển các phòng thí nghiệm trọng điểm.

Định hướng này tương đồng với kế hoạch phát triển nghiên cứu của ĐHQG-HCM. Tại Dubna, GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai cho biết đại học đang hướng tới tăng số lượng nghiên cứu sinh, đẩy mạnh hợp tác quốc tế và phát triển nghiên cứu ứng dụng trong các lĩnh vực như vật lý bán dẫn, AI, công nghệ lượng tử, năng lượng hạt nhân và hàng không vũ trụ.

Hai bên thống nhất tiến tới xây dựng văn kiện hợp tác và thiết lập cơ chế phối hợp để triển khai các chương trình đào tạo, trao đổi và nghiên cứu. Theo kế hoạch được ĐHQG-HCM công bố, một số hoạt động có thể được thí điểm ngay trong năm đầu tiên sau khi Biên bản ghi nhớ được ký.

Hợp tác giữa ĐHQG-HCM và JINR không bắt đầu từ chuyến thăm lần này. Từ năm 2022, hai bên đã trao đổi về khả năng sử dụng hạ tầng của JINR phục vụ đào tạo sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh Việt Nam trong các lĩnh vực từ vật lý kỹ thuật, khoa học vật liệu đến sinh học và công nghệ thông tin. Cuộc làm việc tại Dubna năm 2026 tiếp tục mở rộng hướng hợp tác này sang đào tạo đội ngũ nòng cốt và các công nghệ chiến lược mới.

Chuyến thăm cũng diễn ra ngay trước chuỗi “Ngày JINR tại Việt Nam” trong tháng 9. Theo chương trình của Viện, các hoạt động tại Việt Nam được tổ chức trong dịp kỷ niệm 70 năm Việt Nam tham gia JINR, tạo thêm cơ hội kết nối giữa Viện với các trường đại học, viện nghiên cứu và cộng đồng khoa học Việt Nam.

Văn phòng Du học Nga viết nội dung sau khi tham chiếu thông tin từ các nguồn:

• Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh: vnuhcm.edu.vn/bai-viet/dhqg-hcm-thuc-day-hop-tac-voi-vien-lien-hiep-nghien-cuu-hat-nhan-jinr-tai-lien-bang-nga
• Viện Liên hiệp Nghiên cứu Hạt nhân: jinr.ru/posts/vizit-delegatsii-vetnamskogo-natsionalnogo-universiteta-khoshimina/