Sách chung của học giả Nga – Việt nhìn lại 75 năm quan hệ song phương

Một chuyên khảo tập thể của gần 50 nhà khoa học Nga và Việt Nam vừa được xuất bản tại Moskva, phân tích lịch sử, hiện trạng và triển vọng quan hệ hai nước sau hơn 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Công trình tiếp cận quan hệ Nga – Việt trên nhiều lĩnh vực, đồng thời xem xét những tác động từ biến động địa chính trị và kinh tế quốc tế hiện nay.

Công trình chung của giới nghiên cứu hai nước

Theo thông tin chính thức của Viện Nghiên cứu Trung Quốc và Châu Á hiện đại thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga (ICCA RAS), chuyên khảo có tên tiếng Anh “Vietnam-Russia Relations in the Middle of Global Upheavals”, do Nguyễn Duy Quỳnh và Vladimir Mazyrin đồng chủ biên. Sách được Nhà xuất bản Đại học Moskva phát hành năm 2026 bằng tiếng Anh, gồm 383 trang nội dung chính và một trang bổ sung, có ISBN 978-5-19-012446-0 và DOI 10.55959/MSU012446-0-2026.

Ý tưởng xây dựng công trình được khởi xướng từ năm 2024 với sự tham gia của Khoa Khoa học Chính trị, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội và Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam và ASEAN thuộc ICCA RAS. Gần 50 học giả đến từ các cơ sở nghiên cứu, giáo dục của hai nước tham gia, tạo nên một công trình có phạm vi từ lịch sử quan hệ đến chính trị, an ninh, kinh tế, khoa học, giáo dục và văn hóa.

Phần lịch sử đưa người đọc trở lại những tiếp xúc Nga – Việt từ thế kỷ XIX, sau đó đề cập quá trình đào tạo các nhà cách mạng Việt Nam tại Liên Xô trong những năm 1930 và việc Liên Xô thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa năm 1950. Trọng tâm tiếp theo là thời kỳ hợp tác Việt – Xô và sự hỗ trợ dành cho Việt Nam trong chiến tranh cũng như công cuộc tái thiết.

Một phần nghiên cứu sử dụng tư liệu lưu trữ của Nga để lượng hóa quy mô hợp tác trong giai đoạn 1954-1991. Theo số liệu được các tác giả tổng hợp, với sự hỗ trợ của Liên Xô, 260 công trình kinh tế đã được xây dựng, cải tạo hoặc khôi phục tại Việt Nam; hơn 50.000 sinh viên Việt Nam được đào tạo tại Liên Xô, trong đó khoảng 3.500 người đạt trình độ Phó Tiến sĩ và Tiến sĩ Khoa học. Các công trình có sự hỗ trợ của Liên Xô từng đóng góp tỷ trọng đáng kể trong nhiều ngành công nghiệp và năng lượng của Việt Nam.

Từ quan hệ Việt – Xô đến Đối tác chiến lược toàn diện

Chuyên khảo không chỉ tập trung vào giai đoạn hợp tác Việt – Xô mà còn phân tích những thay đổi từ cuối thập niên 1980, khi điều kiện chính trị và kinh tế của cả hai bên biến chuyển mạnh. Từ đó, các tác giả theo dõi quá trình hai nước xây dựng khuôn khổ quan hệ mới, từ Đối tác chiến lược đến Đối tác chiến lược toàn diện.

Thông tin giới thiệu chính thức của ICCA RAS cho biết công trình phân tích lịch sử, thực trạng, những động lực chính và triển vọng của quan hệ song phương, đặt chúng trong điều kiện quốc tế hiện nay. Các chủ đề được xác định gồm quan hệ Nga – Việt, ASEAN, Đối tác chiến lược toàn diện, các lĩnh vực hợp tác chủ chốt, trừng phạt của phương Tây, xung đột địa chính trị và chính sách “hướng Đông” của Nga.

Trong cách tiếp cận này, hợp tác chính trị được xem xét trên nền tảng mức độ tin cậy, đối thoại và tôn trọng lợi ích của nhau, trong khi quốc phòng – an ninh được đánh giá là một trong những động lực quan trọng của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện. Các lĩnh vực kinh tế, khoa học, giáo dục và văn hóa cũng được đặt trong tương quan với tốc độ phát triển quan hệ của Việt Nam với những đối tác lớn khác.

Các tác giả đồng thời đề cập những lĩnh vực mà hợp tác Nga – Việt chưa tương xứng với tiềm năng và phân tích khả năng mở rộng tương tác trong năng lượng, giao thông vận tải, nông nghiệp, khoa học và công nghệ. Thay vì chỉ nhìn quan hệ song phương từ các yếu tố nội tại, công trình dành sự chú ý đáng kể cho những biến động bên ngoài có thể tác động đến lựa chọn chính sách của Moskva và Hà Nội.

Quan hệ Nga – Việt trong môi trường quốc tế biến động

Một nét đáng chú ý của chuyên khảo là việc đặt quan hệ hai nước trong bối cảnh những thay đổi lớn của hệ thống quốc tế, đặc biệt từ năm 2022. Các tác giả xem xét ảnh hưởng của xung đột Nga – Ukraine, các biện pháp trừng phạt nhằm vào Nga, cạnh tranh địa chính trị cũng như sự điều chỉnh chính sách đối ngoại và kinh tế của Moskva đối với châu Á. Đây cũng là lý do khái niệm “biến động toàn cầu” được đưa trực tiếp vào tên công trình.

Theo ICCA RAS, chuyên khảo được thực hiện nhân dịp 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Liên Xô và Việt Nam, với mục tiêu không chỉ nhìn lại lịch sử mà còn đánh giá sức sống của quan hệ song phương trong những điều kiện hiện tại. Việc xuất bản bằng tiếng Anh đồng thời đưa kết quả nghiên cứu chung của học giả hai nước tới nhóm độc giả quốc tế rộng hơn.

Công trình xuất hiện trong bối cảnh nghiên cứu Việt Nam tại Nga tiếp tục được hệ thống hóa. Năm 2025, ICCA RAS đã xuất bản chuyên khảo tập thể “Vietnamese Studies in Russia: History and Modernity” dày 487 trang, tổng kết quá trình hình thành và phát triển ngành Việt Nam học tại Nga. Một nghiên cứu của Vladimir Mazyrin cũng cho biết lĩnh vực này bao gồm không chỉ khoa học xã hội và nhân văn mà còn phản ánh nhiều hình thức hợp tác giữa các trường đại học và tổ chức nghiên cứu Nga – Việt.

Về công trình mới, Vladimir Mazyrin, đồng chủ biên phía Nga và người đứng đầu Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam và ASEAN, cho rằng điểm quan trọng là các tác giả không bị buộc phải đưa những đánh giá khác nhau về một kết luận thống nhất. Thay vào đó, từng nghiên cứu duy trì cách tiếp cận riêng, dựa trên tư liệu và hệ thống tài liệu tham khảo, qua đó thể hiện góc nhìn của cả hai phía đối với lịch sử và thực trạng quan hệ Nga – Việt.

Văn phòng Du học Nga viết nội dung sau khi tham chiếu thông tin từ Sputnik:
kevesko.vn/20260730/toan-canh-ve-quan-he-nga—viet-nam-trong-cuon-sach-chung-moi-cua-cac-nha-khoa-hoc-2-nuoc-43538112.html