Nga mở chương trình Nhi khoa nền tảng kết hợp di truyền học lâm sàng

Đại học Y khoa Quốc gia Nga mang tên N. I. Pirogov tại Moskva triển khai chương trình “Nhi khoa nền tảng”, chương trình đầu tiên tại Nga đào tạo bác sĩ nhi khoa theo mô hình kết hợp y học lâm sàng với di truyền học và nghiên cứu. Khóa đầu tiên tuyển 20 sinh viên, học toàn thời gian trong sáu năm theo mô hình giáo dục đại học cơ bản thuộc dự án thí điểm cải cách giáo dục đại học Nga.

Đào tạo bác sĩ hiểu bệnh từ cấp độ gene

Chương trình mới được xây dựng trong bối cảnh y học nhi khoa ngày càng phải đối mặt với những bệnh hiếm và bệnh di truyền đòi hỏi bác sĩ không chỉ nhận biết biểu hiện lâm sàng mà còn hiểu cơ chế phân tử phía sau. Theo thông tin do Đại học Pirogov công bố, khoảng 80% bệnh hiếm biểu hiện từ thời thơ ấu, trong khi hiện đã xác định hơn 7.000 bất thường di truyền liên quan đến các bệnh này. Nhà trường cho biết thời gian trung bình để một bệnh nhân thuộc nhóm này nhận được chẩn đoán có thể lên tới 4,7 năm.

“Nhi khoa nền tảng” vì thế được thiết kế để thu hẹp khoảng cách giữa khoa học cơ bản và thực hành lâm sàng. Sinh viên không chỉ học cách nhận diện triệu chứng và điều trị bệnh mà còn tiếp cận chuỗi liên kết từ bộ gene, biểu hiện bệnh đến lựa chọn phương pháp điều trị. Mục tiêu là đào tạo bác sĩ có khả năng hiểu nguyên nhân di truyền, phân tích dữ liệu và tham gia xây dựng phương án điều trị cá thể hóa cho từng bệnh nhân.

Chương trình gồm các nội dung về di truyền phân tử, hệ gene người, phân tích dữ liệu giải trình tự thế hệ mới (NGS), tin sinh học và y học chuyển giao. Các môn lâm sàng cũng được triển khai với trọng tâm di truyền, bao gồm bệnh hiếm trong nhi khoa, thần kinh học, tim mạch, miễn dịch học, nội tiết, ung thư và huyết học. Song song với đó là phương pháp nghiên cứu khoa học, thiết kế nghiên cứu lâm sàng, làm việc với cơ sở dữ liệu và phân tích tài liệu chuyên ngành.

Một nội dung khác được đưa vào chương trình là các năng lực tâm lý – xã hội và chăm sóc lấy người bệnh làm trung tâm. Sinh viên được chuẩn bị kỹ năng giao tiếp trong những ca bệnh phức tạp, vấn đề đạo đức nghề nghiệp và khả năng ra quyết định khi dữ liệu y khoa chưa đầy đủ hoặc chưa tồn tại phác đồ điều trị tiêu chuẩn.

Đưa sinh viên vào môi trường lâm sàng và nghiên cứu

Thực hành là một cấu phần lớn của chương trình. Các cơ sở đào tạo lâm sàng gồm Bệnh viện Lâm sàng Nhi khoa Nga, Viện Nghiên cứu Lâm sàng Nhi khoa và Phẫu thuật Nhi mang tên Viện sĩ Y. E. Veltishchev, Trung tâm Công nghệ Di truyền của Đại học Pirogov và các bệnh viện đa khoa đối tác tại Moskva.

Chương trình đào tạo chính thức cũng quy định nhiều hình thức thực hành khác nhau, từ điều dưỡng trong nhi khoa, thực hành lâm sàng ở vị trí nhân viên y tế trung cấp đến thực hành chuyên ngành nhi khoa và thực hành tại các lĩnh vực nội khoa, ngoại khoa, sản phụ khoa. Việc đưa sinh viên tiếp xúc sớm với môi trường bệnh viện được kết hợp với đào tạo nghiên cứu nhằm giúp người học hình thành đồng thời tư duy của bác sĩ và nhà nghiên cứu.

Theo người phụ trách chương trình Anatoly Moiseev, Trưởng khoa Tiền lâm sàng bệnh trẻ em thuộc Viện Sức khỏe Bà mẹ và Trẻ em của Đại học Pirogov, một trong những vấn đề khó nhất hiện nay là chẩn đoán muộn. Có những trường hợp phải mất nhiều năm mới xác định được căn nguyên bệnh, trong khi thời gian có ý nghĩa quyết định đối với khả năng can thiệp.

Ông Moiseev cho biết chương trình hướng đến một mô hình mà năng lực của bác sĩ lâm sàng và chuyên gia di truyền được kết hợp trong cùng một người. Sau đào tạo, bác sĩ được kỳ vọng có khả năng theo sát bệnh nhân từ thời điểm xuất hiện nghi ngờ về một bệnh di truyền, xác định cơ chế liên quan đến biến đổi gene cho tới lựa chọn hướng điều trị phù hợp. Đại học Pirogov xác định đây là nhóm bác sĩ có thể làm việc tại các trung tâm bệnh hiếm, cơ sở y học cá thể hóa, nghiên cứu y sinh và các dự án phát triển liệu pháp gene.

Chỉ tuyển 20 sinh viên trong khóa đầu

“Nhi khoa nền tảng” thuộc mã ngành 31.05.02 Nhi khoa và được triển khai dưới hình thức giáo dục đại học cơ bản. Chương trình học toàn thời gian bằng tiếng Nga trong sáu năm, không tổ chức đào tạo từ xa. Theo kế hoạch tuyển sinh năm 2026 của Đại học Pirogov, khóa đầu có 20 chỉ tiêu ngân sách nhà nước và thêm 10 chỉ tiêu đào tạo theo hợp đồng. Trong 20 chỉ tiêu ngân sách có 16 vị trí tuyển theo diện cạnh tranh chung, hai vị trí theo hạn ngạch đặc biệt và hai vị trí theo hạn ngạch riêng.

Quy mô nhỏ của khóa đầu phù hợp với định hướng tăng cường thực hành chuyên sâu và hỗ trợ cá nhân trong một chương trình đòi hỏi người học đồng thời tiếp cận lâm sàng, công nghệ di truyền và nghiên cứu. Các môn thi đầu vào của chương trình gồm Hóa học, Sinh học và tiếng Nga.

Việc mở ngành gắn với dự án thí điểm hoàn thiện hệ thống giáo dục đại học của Nga. Đại học Pirogov cho biết trường phải xây dựng và phê duyệt các tiêu chuẩn giáo dục cũng như yêu cầu đào tạo riêng trong khuôn khổ dự án. Hiệu trưởng Sergey Lukyanov nhận định việc phát triển những chương trình như “Nhi khoa nền tảng” không đơn thuần là điều chỉnh chương trình học mà nhằm hình thành một mô hình đào tạo trong đó nghiên cứu khoa học chuyên sâu được kết hợp với năng lực lâm sàng.

Trước đó, dự án thí điểm cải cách các cấp độ giáo dục đại học của Nga được triển khai từ năm học 2023-2024. Mô hình mới xác định giáo dục đại học cơ bản có thời gian đào tạo từ bốn đến sáu năm, tiếp đến là giáo dục đại học chuyên sâu gồm thạc sĩ, bác sĩ nội trú và trợ lý thực tập; đào tạo nghiên cứu sinh được xác định thành một cấp riêng. Một trong những nguyên tắc của dự án là tăng tỷ trọng thực hành, củng cố kiến thức chuyên môn cốt lõi và xây dựng chương trình dựa trên nhu cầu nhân lực thực tế.

Đại học Pirogov là trường y duy nhất tham gia giai đoạn thí điểm mới. Bên cạnh “Nhi khoa nền tảng”, trường phát triển một số mô hình đào tạo khác liên quan đến y học nền tảng và công nghệ di truyền, trong đó có chương trình thạc sĩ về quản lý chương trình di truyền.

Theo định hướng của chương trình, sinh viên tốt nghiệp vẫn nhận bằng bác sĩ nhi khoa nhưng được bổ sung năng lực về di truyền, phân tích dữ liệu và nghiên cứu y sinh. Sau khi tiếp tục đào tạo chuyên khoa phù hợp, người học có thể phát triển nghề nghiệp theo hướng bác sĩ di truyền, làm việc tại các trung tâm bệnh hiếm, tham gia nghiên cứu y học chuyển giao, phát triển liệu pháp gene hoặc làm việc trong các công ty công nghệ sinh học và phòng xét nghiệm di truyền.

Văn phòng Du học Nga viết nội dung sau khi tham chiếu thông tin từ các nguồn:

• Đại học Y khoa Quốc gia Nga mang tên N. I. Pirogov: rsmu.ru/academics/undergraduate/pediatrija-profil-fundamentalnaja-pediatrija
• Đại học Y khoa Quốc gia Nga mang tên N. I. Pirogov: rsmu.ru/academics/pilotnyi-proekt-po-sovershenstvovaniju-sistemy-vysshego-obrazovanija
• Bộ Khoa học và Giáo dục Đại học Nga: t.me/russiauniversities/19520