Nga chuyển sang giai đoạn hai cải cách hệ thống giáo dục đại học

Bộ trưởng Khoa học và Giáo dục Đại học Nga Valery Falkov đã công bố kết quả giai đoạn đầu của dự án thí điểm cải cách hệ thống giáo dục đại học, đồng thời chính thức chuyển sang giai đoạn hai triển khai. Thông tin được đưa ra tại phiên họp lưu động của Ủy ban Duma Quốc gia về khoa học và giáo dục đại học, tổ chức tại Đại học Mỏ Saint Petersburg mang tên Nữ hoàng Ekaterina II, với sự tham gia của lãnh đạo các bộ, 17 trường đại học thí điểm, đại diện doanh nghiệp và giới học thuật. Sau ba năm thực hiện, dự án đã hình thành mô hình giáo dục đại học mới với những nguyên tắc cốt lõi, hướng tới đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế – công nghệ trong dài hạn.

Hình thành mô hình giáo dục đại học mới

Phát biểu tại phiên họp, Bộ trưởng Valery Falkov nhấn mạnh đây là lần thảo luận quy mô lớn đầu tiên về kết quả giai đoạn một của dự án thí điểm, được khởi động từ năm 2023 theo sắc lệnh của Tổng thống Nga Vladimir Putin. Ông cho biết: “Cuộc họp này là cuộc thảo luận quy mô lớn đầu tiên về kết quả của giai đoạn đầu dự án thí điểm… và đánh dấu việc chuyển sang bắt đầu triển khai giai đoạn thứ hai của quá trình chuyển đổi hệ thống giáo dục đại học.”

Kết quả nổi bật sau quá trình triển khai là việc xây dựng được hình mẫu rõ ràng cho hệ thống giáo dục đại học mới, nhận được sự đồng thuận từ cộng đồng học thuật và xã hội. Mô hình này dựa trên ba nguyên tắc chính gồm tính nền tảng vững chắc, định hướng thực tiễn và tính linh hoạt.

Một thay đổi quan trọng là việc đưa vào khái niệm “lõi cơ bản” trong chương trình đào tạo, đồng thời điều chỉnh cách tiếp cận các bậc học. Theo đó, hệ thống sẽ không còn tách biệt giữa cử nhân và chuyên gia như trước, mà chuyển sang một bậc “giáo dục đại học” thống nhất, kèm theo các hướng đào tạo chuyên sâu ở cấp độ cao hơn.

Điều chỉnh chính sách và mở rộng quy mô thí điểm

Từ tháng 1/2026, số lượng trường tham gia thí điểm đã tăng từ 6 lên 17, bao gồm cả các trường chuyên ngành trong lĩnh vực giao thông, nông nghiệp và y tế. Các cơ sở này đang xây dựng chương trình đào tạo với “lõi chung” và áp dụng mô hình học tập theo dự án xuyên suốt.

Bên cạnh đó, nhiều định hướng điều chỉnh chính sách đã được đưa ra nhằm hoàn thiện mô hình mới. Các nội dung bao gồm tối ưu hóa tỷ lệ giữa học trực tuyến và trực tiếp, xác định vai trò của trí tuệ nhân tạo trong giáo dục, nâng cao vị thế giảng viên và hoàn thiện phương pháp giảng dạy.

Ngoài ra, các đề xuất còn hướng tới tăng cường tính linh hoạt cho sinh viên thông qua khả năng chuyển đổi giữa các trường, phát triển hạ tầng học thuật mới như các “bãi thử nghiệm giáo dục – khoa học” liên kết, đồng thời mở rộng quyền tự chủ cho các trường đại học hàng đầu trong việc xây dựng tiêu chuẩn đào tạo. Việc thiết lập hệ thống đánh giá hiệu quả cho các chương trình và cơ sở đào tạo cũng được đặt ra nhằm tạo động lực cạnh tranh nội bộ.

Gắn đào tạo với nhu cầu thực tiễn và thị trường lao động

Một trong những nội dung trọng tâm của cải cách là gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo và nhu cầu của nền kinh tế. Đại diện các trường đại học và cơ quan quản lý cho biết tình trạng thiếu hụt nhân lực kỹ thuật đang là thách thức lớn. Theo Hiệu trưởng Đại học Mỏ Saint Petersburg Vladimir Litvinenko, hiện có tới 55% vị trí việc làm trong lĩnh vực tài nguyên khoáng sản chưa được lấp đầy do thiếu kỹ sư. Tại một số khu vực như Nizhny Novgorod, mỗi năm thiếu khoảng 4.000 kỹ sư, còn vùng Zabaykalsky dự kiến cần hơn 16.000 chuyên gia vào năm 2032.

Trong bối cảnh đó, các trường tham gia thí điểm đã chủ động hợp tác với doanh nghiệp để thiết kế chương trình đào tạo. Hiệu trưởng Đại học Tổng hợp Tomsk Eduard Galazhinsky cho biết nhà trường luôn nỗ lựcđảm bảo sinh viên được trang bị kỹ năng phù hợp với thực tiễn.

Các đề xuất cũng nhấn mạnh vai trò của các trường đại học không chỉ là cơ sở đào tạo mà còn có thể trở thành trung tâm nghiên cứu và ứng dụng trong từng ngành, tham gia vào việc đánh giá chiến lược phát triển kinh tế – công nghệ.

Mô hình đào tạo mới tại các trường thí điểm

Kinh nghiệm từ Đại học Mỏ Saint Petersburg cho thấy những thay đổi cụ thể trong tổ chức đào tạo. Theo đó, chương trình kỹ sư được thiết kế kéo dài 6 năm, trong khi các ngành kinh tế – xã hội chuyên ngành có thời gian đào tạo 5 năm. Trong hai năm đầu, sinh viên học chung một mô-đun cơ bản cho tất cả các chuyên ngành trước khi đi sâu vào lĩnh vực cụ thể.

Một điểm đáng chú ý là mỗi sinh viên tốt nghiệp đều có thể nhận thêm hai nghề kỹ thuật bổ trợ, đồng thời thời gian thực hành chiếm tới 52 tuần trong toàn khóa học. Giai đoạn cuối, sinh viên làm việc trực tiếp tại doanh nghiệp với vị trí kỹ sư thực tập.

Đối với đào tạo sau đại học, nghiên cứu sinh được tách thành một cấp độ độc lập trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp. Bộ trưởng Valery Falkov cho biết: “Nghiên cứu sinh trong khuôn khổ mô hình mới cho phép giải quyết hiệu quả việc đào tạo không chỉ các nhà nghiên cứu trình độ cao mà còn đội ngũ giảng viên đại học.”

Song song với đó, các bộ, ngành cũng kỳ vọng kết quả của thí điểm sẽ được mở rộng ra toàn hệ thống. Đại diện Bộ Nông nghiệp Nga và Bộ Y tế Nga nhấn mạnh việc áp dụng các phương thức mới trong xây dựng chương trình, nâng cao chất lượng giảng dạy và tăng tính linh hoạt của đào tạo, đặc biệt trong các lĩnh vực đặc thù như nông nghiệp và y học.