Điều chỉnh chỉ tiêu, tăng nghiên cứu và cải cách giáo dục đại học Nga

Bộ trưởng Valery Falkov đã có bài phát biểu tại phiên họp mở rộng của Ủy ban Khoa học và Giáo dục đại học thuộc Duma Quốc gia Nga, diễn ra trước thềm báo cáo thường niên của Thủ tướng Mikhail Mishustin trước Quốc hội. Tại đây, người đứng đầu Bộ Khoa học và Giáo dục Đại học Nga đã điểm lại một loạt định hướng quan trọng liên quan đến quản lý chỉ tiêu tuyển sinh, cơ cấu ngành đào tạo, đầu tư cho nghiên cứu và chính sách đãi ngộ giảng viên.

Phát biểu của ông cho thấy bức tranh cải tổ toàn diện hệ thống giáo dục đại học Nga, trong đó trọng tâm là nâng cao chất lượng, tăng tính hiệu quả và gắn đào tạo với nhu cầu thực tiễn của nền kinh tế.

Siết chỉ tiêu hệ trả phí nhưng vẫn bảo đảm khả năng tiếp cận

Một trong những nội dung đáng chú ý là việc регулирование количества платных мест в университетах (điều tiết số lượng chỉ tiêu trả phí trong các trường đại học). Theo Bộ trưởng, biện pháp này trước hết nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đại học, đồng thời vẫn duy trì khả năng tiếp cận ở mức cao như hiện nay.

Trong năm học 2026–2027, tổng số chỉ tiêu trả phí thuộc diện điều tiết đã giảm 47.000 chỗ, tương đương 13% số chỉ tiêu của các ngành và chuyên ngành nằm trong danh mục quy định. Việc cắt giảm được tính toán trong khuôn khổ chính sách quản lý tuyển sinh trả phí đã được triển khai từ trước, với mục tiêu kiểm soát quy mô và cơ cấu đào tạo.

Theo giới chức Nga, điều chỉnh này không nhằm thu hẹp cơ hội học tập, mà hướng tới tái cân bằng hệ thống, hạn chế tình trạng mở rộng ồ ạt ở một số ngành “nóng” nhưng thiếu gắn kết với nhu cầu nhân lực dài hạn.

Rà soát lại nhóm ngành đào tạo theo biến động thị trường lao động

Bên cạnh câu chuyện chỉ tiêu, Bộ trưởng Falkov cũng đề cập tới việc пересмотр перечня укрупненных групп специальностей и направлений подготовки (xem xét lại danh mục các nhóm ngành và hướng đào tạo).

Theo đó, danh mục các nhóm ngành sẽ được điều chỉnh phù hợp với thị trường lao động đang thay đổi nhanh chóng và sự xuất hiện của nhiều nghề nghiệp mới. Những chương trình đào tạo có nội dung trùng lặp sẽ được hợp nhất nhằm tránh phân tán nguồn lực.

Dự thảo danh mục mới sẽ được thảo luận rộng rãi, trong đó có các phiên họp của Ủy ban Khoa học và Giáo dục đại học thuộc Duma Quốc gia. Động thái này phản ánh nỗ lực xây dựng hệ thống đào tạo linh hoạt hơn, thích ứng tốt hơn với chuyển dịch kinh tế và công nghệ.

Đầu tư cho nghiên cứu tăng mạnh trong hơn một thập niên

Ở lĩnh vực nghiên cứu và phát triển (R&D), Bộ trưởng Falkov cho biết chi tiêu nội bộ cho hoạt động nghiên cứu tại Nga đã tăng mạnh trong giai đoạn 2010–2024. Cụ thể, mức chi đã tăng từ 523 tỷ ruble lên gần 2.000 tỷ ruble.

Bộ Khoa học và Giáo dục Đại học Nga đang tạo điều kiện để thu hút thêm đầu tư từ khu vực doanh nghiệp. Điển hình là dự án “Trường kỹ thuật tiên tiến”, trong đó cứ mỗi một ruble từ ngân sách nhà nước thì có ít nhất một ruble được doanh nghiệp đóng góp.

Tương tự, trong 5 năm triển khai chương trình “Ưu tiên 2030”, tổng vốn đầu tư đạt 395,8 tỷ ruble, trong đó ngân sách liên bang chiếm chưa đến một nửa – khoảng 143,6 tỷ ruble. Phần còn lại đến từ các nguồn ngoài ngân sách, cho thấy xu hướng xã hội hóa và hợp tác công – tư trong giáo dục đại học ngày càng rõ nét.

Tăng lương giảng viên các ngành khoa học cơ bản

Một nội dung khác được nhấn mạnh là chính sách tiền lương đối với đội ngũ giảng viên. Nhờ sự ủng hộ của Tổng thống Vladimir Putin và Duma Quốc gia, Nga đang triển khai dự án thí điểm hỗ trợ giảng viên các môn khoa học cơ bản.

Trong ngân sách liên bang năm 2026, 5 tỷ ruble đã được phân bổ để tăng lương cho giảng viên các bộ môn vật lý, toán học và hóa học. Theo Bộ trưởng Falkov, quá trình chuyển sang mô hình giáo dục đại học mới cũng bao gồm việc nâng cao thu nhập cho đội ngũ giảng dạy, coi đây là điều kiện tiên quyết để nâng cao chất lượng đào tạo.

Kết thúc phiên họp, ông Falkov nhấn mạnh tinh thần phối hợp giữa Bộ và Quốc hội: “Kính thưa các thành viên Ủy ban, tôi muốn cảm ơn các bạn vì cuộc đối thoại thực chất và thường xuyên trên nhiều diễn đàn khác nhau. Chúng ta thường xuyên gặp nhau tại Duma Quốc gia, tại Bộ và tại các sự kiện ở các trường đại học. Tôi cho rằng trong những năm qua, chúng ta đã xây dựng được sự phối hợp làm việc rất tốt”.

Những định hướng được trình bày cho thấy Nga đang thúc đẩy một chương trình cải cách giáo dục đại học mang tính hệ thống: kiểm soát quy mô, tái cấu trúc ngành đào tạo, tăng đầu tư cho nghiên cứu và cải thiện điều kiện làm việc của giảng viên. Đây được xem là bước đi nhằm củng cố chất lượng và năng lực cạnh tranh của hệ thống đại học trong bối cảnh kinh tế – công nghệ toàn cầu nhiều biến động.