Đề án 1012 du học Nga là cánh cửa chủ động nhân lực điện hạt nhân

Được Chính phủ phê duyệt vào tháng 5-2025, Đề án “Đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực phục vụ phát triển điện hạt nhân đến năm 2035” (Đề án 1012) đang được triển khai khẩn trương với hàng loạt nhiệm vụ cụ thể. Từ hoàn thiện thể chế, chuẩn hóa chương trình đào tạo đến tổ chức đào tạo trong nước và nước ngoài, công tác chuẩn bị nguồn nhân lực được xác định là khâu đi trước một bước, nhằm đáp ứng yêu cầu tái khởi động các dự án điện hạt nhân, trước mắt là Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1.

Trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy chuyển dịch năng lượng, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, việc chủ động đào tạo đội ngũ nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực điện hạt nhân không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn có tính chiến lược lâu dài.

Hoàn thiện cơ chế, chuẩn hóa chương trình theo chuẩn quốc tế

Ngay sau khi Đề án 1012 được phê duyệt, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xây dựng kế hoạch tổng thể triển khai, phân công rõ nhiệm vụ cho các bộ, ngành, tập đoàn và 11 cơ sở đào tạo liên quan. Theo Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Văn Phúc, Bộ đã ban hành văn bản hướng dẫn gửi tới các bộ, ngành, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng quốc gia Việt Nam (PVN) cùng các cơ sở đào tạo nhằm bảo đảm triển khai đúng tiến độ, phù hợp năng lực từng đơn vị.

Đồng thời, Ban điều hành dự án được thành lập với sự tham gia của Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công Thương và các đơn vị liên quan, tạo cơ chế phối hợp liên ngành xuyên suốt quá trình thực hiện.

Một trong những nhiệm vụ ưu tiên là hoàn thiện hành lang pháp lý. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng dự thảo nghị định thay thế Nghị định số 124/2013/NĐ-CP về chính sách ưu đãi đối với giảng viên, sinh viên, học viên và cán bộ quản lý tham gia đào tạo, bồi dưỡng nhân lực điện hạt nhân. Đây được xem là nền tảng quan trọng để thu hút người học và chuyên gia tham gia lĩnh vực đặc thù này.

Song song với đó là nhiệm vụ chuẩn hóa chương trình đào tạo theo chuẩn quốc tế. Việt Nam dự kiến tiếp nhận toàn bộ công nghệ từ nước ngoài, do đó chương trình đào tạo phải bảo đảm tính đồng bộ, tương thích về kỹ thuật và đáp ứng yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn vận hành. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang phối hợp chặt chẽ với EVN, PVN và các đối tác quốc tế để cập nhật chương trình mới nhất, làm cơ sở xây dựng chuẩn chương trình quốc gia.

Trường Đại học Bách khoa – Đại học Quốc gia TP.HCM được giao chủ trì xây dựng bộ chuẩn chương trình đào tạo ngành điện hạt nhân. Bộ chuẩn này sẽ là nền tảng để các cơ sở đào tạo khác phát triển chương trình riêng phù hợp với điều kiện thực tế, nhưng vẫn bảo đảm thống nhất về chất lượng.

Đào tạo gắn với nhu cầu thực tiễn của Ninh Thuận 1

Bước sang giai đoạn triển khai, Đề án 1012 được thực hiện theo hướng gắn chặt đào tạo với nhu cầu cụ thể của từng dự án. Thứ trưởng Nguyễn Văn Phúc yêu cầu các đơn vị cung cấp chi tiết nhu cầu đào tạo theo từng nhóm đối tượng, bao gồm số lượng, ngành nghề, hình thức đào tạo trong nước hay nước ngoài và tiến độ cần nhân lực. Trên cơ sở đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ phân công nhiệm vụ đào tạo cho các cơ sở có đủ năng lực.

Cùng với đào tạo, đầu tư cơ sở vật chất cũng là nhiệm vụ trọng tâm. Do đặc thù ngành điện hạt nhân đòi hỏi trang thiết bị hiện đại, chi phí lớn, Bộ đã đề nghị 11 cơ sở đào tạo đề xuất danh mục đầu tư trọng điểm. Việc rà soát, lựa chọn được thực hiện theo hướng sử dụng chung phòng thí nghiệm giữa các cơ sở, phối hợp với hai Đại học Quốc gia, Bộ Công Thương và Trường Đại học Điện lực nhằm tối ưu nguồn lực.

Ở góc độ chuyên môn, Tiến sĩ Hoàng Sỹ Thân (Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam) cho rằng lộ trình đào tạo cần đồng bộ giữa đào tạo dài hạn và bồi dưỡng ngắn hạn, giữa đào tạo kỹ sư vận hành và đội ngũ chuyên gia an toàn, pháp quy hạt nhân. Theo ông, công tác chuẩn bị nhân lực phải đi trước một bước để khi dự án triển khai, đội ngũ có thể sẵn sàng tham gia tiếp nhận công nghệ, vận hành và giám sát an toàn.

Bên cạnh đào tạo trong nước, hợp tác quốc tế tiếp tục đóng vai trò trụ cột. EVN dự kiến tuyển 320 học sinh, sinh viên đi đào tạo tại Liên bang Nga theo nhiều phương án linh hoạt: đào tạo toàn phần, chương trình liên kết Việt Nam – Nga hoặc đào tạo bổ sung cho sinh viên đã tốt nghiệp trong nước. Đây được xem là bước chuẩn bị trực tiếp cho nhu cầu nhân lực của các dự án điện hạt nhân sắp tới.

Theo thông báo ngày 26-1-2026 về việc xây dựng Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 – nhà máy điện hạt nhân đầu tiên tại Việt Nam, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính cho biết sau nhiều vòng đàm phán, hai bên đã cơ bản thống nhất toàn bộ dự thảo Hiệp định hợp tác xây dựng nhà máy.

Trong bối cảnh đó, triển khai Đề án 1012 không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành Giáo dục hay Khoa học – Công nghệ, mà là bước chuẩn bị mang tính quyết định để điện hạt nhân có thể vận hành an toàn, hiệu quả và thực chất. Chủ động nguồn nhân lực chính là điều kiện tiên quyết để Việt Nam làm chủ công nghệ, bảo đảm an ninh năng lượng và hiện thực hóa cam kết phát triển bền vững trong những thập niên tới.